Va chạm có người bị thương thì làm ba việc trước mọi thứ khác: dừng xe, bật đèn khẩn cấp, tắt máy; gọi 115 ngay, nói rõ vị trí và số người bị thương, rồi làm theo hướng dẫn của tổng đài; gọi 113 để công an tới làm việc tại hiện trường. Không tự ý dời người bị thương, không dời xe trừ khi đang có nguy hiểm trước mắt như cháy, và không thoả thuận “giải quyết riêng”.
Trong những phút này, người ta thường làm ngược thứ tự: lao ra cãi nhau xem ai sai, hoặc vội đẩy xe vào lề cho đỡ tắc đường. Cả hai đều làm mất thời gian của người bị thương và làm mất dấu vết hiện trường. Bài này không dạy sơ cứu — việc đó tổng đài 115 sẽ hướng dẫn qua điện thoại — mà chỉ nói thứ tự gọi, những việc làm ngay để không có thêm người bị thương, và những gì cần ghi lại.
Mười phút đầu theo từng việc
Bảng giả định va chạm giữa hai ô tô ở ngã tư trong phố, có một người bị thương. Ngoài phố hay trên quốc lộ thì thứ tự vẫn vậy.
| Phút | Làm ngay | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| 0–1 | Dừng xe, đèn khẩn cấp, tắt máy, kéo phanh tay; hỏi người trên xe mình có ai đau | — | Không bỏ đi, không lùi xe |
| 1–3 | Xuống xe bằng cửa phía an toàn, nhìn xem ai bị thương, có khói, xăng chảy không | 115 ngay khi thấy có người bị thương; 114 nếu có khói, cháy | Không kéo người bị thương ra khỏi xe khi không có nguy hiểm trước mắt |
| 3–5 | Nhờ người xung quanh cảnh báo xe khác, đặt biển tam giác nếu đi lại an toàn | 113 | Không đứng giữa đường cãi nhau |
| 5–8 | Ở bên người bị thương, nói chuyện trấn an, làm theo hướng dẫn của tổng đài 115 | Gọi lại 115 nếu tình trạng thay đổi | Không cho uống, ăn gì nếu tổng đài chưa nói |
| 8–10 | Chụp ảnh hiện trường từ chỗ an toàn, ghi thông tin nhân chứng | Người nhà | Không dời xe khi công an chưa tới, trừ khi được hướng dẫn |
Nếu bạn là người bị thương nhẹ, việc đầu tiên vẫn là ngồi yên ở chỗ an toàn và để người khác gọi giúp. Cảm giác “mình không sao” ngay sau va chạm chưa chắc đã đúng.
Gọi 115 và gọi 113: nói gì
Gọi 115 trước, vì người bị thương cần được hướng dẫn và cần xe tới sớm nhất. Câu mẫu: “Alo, tổng đài 115 phải không ạ. Có va chạm giữa hai ô tô ở ngã tư đường… và đường…, gần cây xăng…. Một người đàn ông khoảng năm mươi tuổi đang ngồi trong xe, tỉnh, kêu đau ngực, không chảy máu nhiều. Những người còn lại không sao. Bên mình nên làm gì trong lúc chờ xe?” Giữ máy, trả lời câu hỏi, làm theo đúng hướng dẫn.
Sau đó gọi 113: “Alo, có va chạm giao thông giữa hai ô tô con ở ngã tư… và…, có một người bị thương, đã gọi 115. Hai xe đang đứng nguyên tại chỗ, đã bật đèn khẩn cấp, đang chắn một phần làn đường.”
Nếu có nhiều người ở hiện trường, chia việc: một người gọi 115, một người gọi 113, một người ở cạnh người bị thương, một người cảnh báo xe khác từ vỉa hè. Đừng để cả năm người cùng gọi 115, và đừng để không ai gọi vì nghĩ người khác đã gọi rồi. Hỏi to: “Ai đã gọi 115 chưa?”
Giữ hiện trường hay dời xe
Có người bị thương thì nói chung giữ nguyên vị trí xe. Vị trí xe, vết phanh, mảnh vỡ là thứ giúp công an xác định chuyện đã xảy ra. Dời xe đi là mất những dấu vết đó. Nếu thật sự cần dời vì đang chắn đường nguy hiểm, chụp ảnh thật kỹ trước, và tốt nhất là chờ công an hướng dẫn.
Có cháy, xăng chảy hay xe nằm ở chỗ đang có xe khác lao tới thì an toàn người đi trước. Lúc đó đưa mọi người ra xa, gọi 114 và 115. Dấu vết hiện trường đứng sau tính mạng.
Không tự kéo người bị thương ra khỏi xe khi không có nguy hiểm trước mắt. Làm sai tư thế có thể làm chấn thương nặng hơn. Tổng đài 115 sẽ nói khi nào cần di chuyển và di chuyển thế nào.
Đánh dấu vị trí xe nếu được hướng dẫn dời. Có thể dùng phấn nếu có, hoặc đơn giản là chụp ảnh bốn góc xe so với vạch kẻ đường trước khi dời.
Va chạm không ai bị thương là chuyện khác. Khi đó thường nên chụp ảnh rồi dời xe vào lề cho đỡ tắc và đỡ nguy hiểm. Có bài riêng cho trường hợp đó; ở đây là khi có người bị thương.
Những việc tuyệt đối đừng làm
Mỗi điều dưới đây đều có người làm vì hoảng hoặc vì muốn “cho nhanh”. Hầu hết đều làm mọi chuyện rối hơn.
- Không rời khỏi hiện trường, kể cả khi bạn nghĩ mình không có lỗi.
- Không thoả thuận “giải quyết riêng” rồi bỏ đi khi có người bị thương. Chấn thương có thể nặng hơn bạn thấy, và bạn sẽ không có giấy tờ gì để làm việc với bảo hiểm sau này.
- Không cãi vã, không đổ lỗi tại chỗ. Nói sự thật với công an, để phần xác định lỗi cho họ.
- Không ký vào giấy nhận lỗi khi chưa đọc kỹ, chưa hiểu. Bạn có quyền xin thời gian đọc.
- Không dời xe, không nhặt mảnh vỡ khi công an chưa tới, trừ khi được hướng dẫn hoặc có nguy hiểm trước mắt.
- Không đăng ảnh người bị thương lên mạng.
- Không uống rượu bia, không uống thuốc gì trong lúc chờ làm việc với công an.
Những chuyện pháp lý chi tiết, ai chịu trách nhiệm gì, theo quy định hiện hành và do cơ quan chức năng xác định. Mười phút đầu, việc của bạn là giữ an toàn, gọi đúng người, và giữ sự thật.
Một ca đi trọn: anh Sơn va chạm ở ngã tư buổi sáng
- Bảy giờ rưỡi sáng, anh Sơn đi qua ngã tư khi đèn vừa chuyển. Một xe khác đi từ phía bên phải tới, hai xe va vào nhau ở góc đầu.
- Anh dừng xe, bật đèn khẩn cấp, tắt máy. Anh hỏi con gái ngồi ghế sau, con nói không sao. Anh xuống xe bằng cửa phía vỉa hè.
- Xe bên kia, người lái là một ông lớn tuổi, ngồi yên, tay ôm ngực, nói đau. Không có khói, không thấy xăng chảy. Anh không kéo ông ra, mà gọi 115 ngay, nói rõ vị trí, tuổi, ông đang tỉnh và kêu đau ngực. Tổng đài dặn để ông ngồi yên, có người ở bên cạnh nói chuyện với ông, và gọi lại ngay nếu ông có gì thay đổi.
- Một người đi đường hỏi to “ai gọi 113 chưa” rồi gọi giúp. Hai người khác đứng trên vỉa hè ra hiệu cho xe phía sau đi chậm vòng qua.
- Trong lúc chờ, anh chụp ảnh hai xe từ nhiều góc, vạch kẻ đường, đèn tín hiệu, xin số điện thoại của hai người đứng xem đã thấy chuyện xảy ra.
- Xe 115 tới đưa ông đi. Công an tới làm việc, anh kể lại đúng những gì nhớ được, đọc kỹ biên bản trước khi ký. Chiều hôm đó anh gọi báo công ty bảo hiểm theo hợp đồng, gửi ảnh và thông tin biên bản.
Anh không biết ai đúng ai sai ngay lúc đó, và cũng không cần biết. Việc đúng của anh là 115 trước, không đụng vào người bị thương, và giữ nguyên hiện trường.
Khi trên xe mình có trẻ nhỏ, người già
Hỏi từng người một câu cụ thể. Thay vì hỏi “có ai sao không”, hỏi từng người: con có đau ở đâu không, mẹ có thấy chóng mặt không. Trẻ nhỏ hay im lặng khi sợ, người già hay nói “không sao” cho con cháu yên tâm.
Không có nguy hiểm trước mắt thì để họ ngồi yên trong xe, cài dây. Xe đứng yên ở ngã tư phố, có đèn khẩn cấp và người cảnh báo, thường an toàn hơn việc dắt trẻ và người già đi qua dòng xe lên vỉa hè. Nếu xe nằm ở chỗ xe khác có thể đâm vào, hoặc có khói, thì đưa họ ra vỉa hè, xa khỏi hai xe.
Người có bệnh mạn tính, đang mang thai, hay vừa bị va đầu. Nói rõ điều đó khi gọi 115, kể cả khi họ chưa thấy gì. Tổng đài cần biết để hướng dẫn và quyết định.
Trẻ nhỏ sợ hãi, khóc. Một người lớn chỉ làm một việc: ở cạnh trẻ, nói nhỏ, giải thích đơn giản chuyện đang xảy ra. Đừng để trẻ nhìn người bị thương ở xe bên kia nếu tránh được.
Gọi người nhà tới đón. Khi đã gọi 115 và 113, nhờ người nhà tới đón trẻ và người già về, để bạn ở lại làm việc với công an mà không phải lo thêm.
Nếu bạn chỉ là người đi ngang qua
Nhiều va chạm có người bị thương mà hai bên đều đang hoảng hoặc bị thương, không ai gọi được. Người đi đường dừng lại giúp đúng cách có thể đỡ được rất nhiều phút.
- Dừng xe của mình ở chỗ an toàn, cách xa hiện trường, bật đèn khẩn cấp. Đừng dừng ngay giữa đường.
- Hỏi to: “Đã ai gọi 115 chưa?” Nếu chưa, gọi ngay, nói rõ vị trí, số người bị thương, tình trạng nhìn thấy.
- Nhờ một người khác gọi 113, một người khác nữa đứng trên vỉa hè ra hiệu cho xe đi chậm.
- Không quay video người bị thương, không đăng lên mạng.
- Ở lại làm nhân chứng nếu bạn thấy rõ chuyện xảy ra; để lại số điện thoại cho công an hoặc cho hai bên.
- Nếu không làm được gì thêm và đã có đủ người giúp, đi tiếp để không làm tắc đường thêm.
Bạn không cần biết sơ cứu mới giúp được. Một cuộc gọi đúng lúc, nói đúng vị trí, đã là phần quan trọng nhất của mười phút đầu.
Ghi lại gì, và trong giờ sau
Ảnh cần chụp: toàn cảnh hiện trường từ bốn phía, vị trí hai xe so với vạch kẻ đường và ngã tư, chỗ va chạm trên từng xe, biển số xe, vết phanh, mảnh vỡ, đèn tín hiệu, biển báo gần đó. Ghi giờ, thời tiết, tên và số điện thoại nhân chứng, thông tin người lái xe kia. Giữ bản sao hoặc ảnh biên bản của công an.
Trong giờ sau, báo cho công ty bảo hiểm theo thời hạn ghi trong hợp đồng, hỏi họ cần những giấy tờ gì. Đi khám nếu bạn hay người trên xe bị va đập, kể cả khi thấy không sao. Những chuyện pháp lý tiếp theo, hỏi cơ quan chức năng hoặc người có chuyên môn, đừng nghe lời khuyên “dàn xếp” từ người lạ ở hiện trường. Tối hôm đó, viết lại theo thứ tự những gì mình nhớ khi đầu óc còn rõ: đi từ đâu, tốc độ khoảng bao nhiêu, đèn tín hiệu lúc đó thế nào, xe kia tới từ hướng nào. Vài ngày sau trí nhớ sẽ mờ đi.
Câu hỏi thường gặp
Va chạm có người bị thương nên gọi 115 hay 113 trước?
Gọi 115 trước, vì người bị thương cần được hướng dẫn và xe cấp cứu cần tới sớm nhất. Sau đó gọi 113. Nếu có nhiều người ở hiện trường, chia nhau mỗi người gọi một số.
Có nên kéo người bị thương ra khỏi xe không?
Không, trừ khi đang có nguy hiểm trước mắt như cháy, xăng chảy hay xe khác đang lao tới. Di chuyển sai tư thế có thể làm chấn thương nặng hơn. Làm theo hướng dẫn của tổng đài 115.
Có người bị thương thì có được dời xe vào lề cho đỡ tắc không?
Nói chung nên giữ nguyên vị trí xe cho tới khi công an tới, vì đó là dấu vết hiện trường. Nếu buộc phải dời vì nguy hiểm, chụp ảnh kỹ vị trí xe trước, và tốt nhất là làm theo hướng dẫn của công an.
Bên kia đề nghị giải quyết riêng thì có nên đồng ý không?
Khi có người bị thương thì không nên. Chấn thương có thể nặng hơn thấy lúc đầu, và không có biên bản thì việc với bảo hiểm và các bên liên quan sau này sẽ rất khó. Gọi 113 và làm việc theo quy định.
Cần chụp những ảnh gì ở hiện trường va chạm?
Toàn cảnh từ nhiều phía, vị trí xe so với vạch kẻ đường, chỗ va chạm trên từng xe, biển số, vết phanh, mảnh vỡ, đèn tín hiệu. Chụp từ chỗ an toàn, không đứng giữa đường để chụp.
Mình bị va đập nhẹ, thấy không sao thì có cần đi khám không?
Nên đi khám. Ngay sau va chạm, cơ thể căng thẳng có thể che đi cảm giác đau. Nếu thấy chóng mặt, đau đầu, khó thở hay đau tăng dần, gọi 115 và làm theo hướng dẫn.