Khi nghe tiếng nổ và xe bắt đầu lắc, việc đầu tiên là giữ chắc tay lái và nhìn thẳng về phía trước, thứ hai là nhả ga từ từ để xe tự chậm lại, thứ ba là bật xi nhan và tấp dần vào lề phải. Không bóp phanh gấp, nhất là phanh trước. Sau khi dừng, kiểm người trước: có ai ngã, đau đầu, đau cổ, chảy máu thì gọi 115 và làm theo hướng dẫn của tổng đài, chưa cần lo tới cái lốp.
Nổ lốp nghe đáng sợ nhưng phần lớn kết thúc bằng một chiếc xe xẹp lốp đứng bên lề và một người hơi run tay. Phần dưới nói các nguyên tắc chung trong mấy giây đầu, dừng ở đâu, khi nào gọi ai, câu nói khi gọi người vá xe, và những việc nên tránh để một chiếc lốp hỏng không biến thành một cái vành cong hay một vụ va chạm.
Mấy giây đầu: nguyên tắc chung, không phải thủ thuật
Hai tay giữ chắc tay lái. Khi lốp mất hơi, xe lắc qua lại hoặc kéo lệch về một bên. Giữ tay lái chắc, không ghì quá mạnh, mắt nhìn xa về phía trước chứ không nhìn xuống bánh xe. Nhìn chỗ nào, tay lái thường theo chỗ đó.
Nhả ga từ từ, để xe tự chậm. Đừng cắt ga đột ngột rồi bóp chặt phanh. Để xe giảm tốc tự nhiên trong vài giây đầu là cách giữ thăng bằng an toàn nhất mà người thường làm được.
Phanh nhẹ, ưu tiên phanh sau, khi xe đã chậm. Khi xe đã ổn định và chậm hẳn, bóp phanh nhẹ và đều. Lốp trước bị nổ thì càng phải nhẹ tay với phanh trước.
Bật xi nhan phải, tấp vào lề dần dần. Đánh lái nhẹ, chéo dần vào lề. Không bẻ lái gắt. Xe phía sau cần thấy tín hiệu của bạn trước khi thấy bạn đổi hướng.
Không cố gắng đi tiếp với tốc độ cũ. Lốp xẹp mà chạy nhanh là dễ trượt khỏi vành, nhất là ở khúc cua hoặc đường ướt. Mục tiêu duy nhất của mấy giây này là dừng được ở chỗ an toàn.
Theo từng tình huống: làm ngay, gọi ai, đừng làm
Bảng gom các tình huống nổ lốp hay gặp. Dòng cuối là ví dụ giả định.
| Tình huống | Làm ngay | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| Nổ lốp sau, xe vẫn đứng vững | Giảm tốc, tấp lề, tắt máy, xuống xe phía vỉa hè | Tiệm vá xe gần nhất hoặc thợ vá tới nơi | Không chạy tiếp quá xa trên lốp xẹp |
| Nổ lốp trước, tay lái lắc mạnh | Giữ chắc lái, nhả ga, rất nhẹ tay phanh trước, tấp lề khi xe đã chậm | Như trên | Không bóp phanh trước gấp |
| Xe đã đổ, người bị ngã | Người còn đi lại được thì ra khỏi lòng đường; người đau đầu, đau cổ, không dậy được thì không tự kéo, nhờ người đứng trên lề ra hiệu cho xe phía sau chậm lại | 115 ngay, làm theo tổng đài | Không dựng xe trước khi lo cho người |
| Nổ lốp trên cầu hoặc đoạn không có lề | Đi chậm sát mép phải tới cuối cầu, bật đèn | Gọi sau khi đã ra khỏi cầu | Không dừng giữa cầu để xem lốp |
| Ví dụ: chở hàng, nổ lốp sau trên quốc lộ lúc trưa | Giảm tốc, tấp vào khoảng đất rộng trước quán nước, hạ hàng xuống | Người nhà báo vị trí, rồi gọi thợ vá | Không đứng sau đuôi xe sát làn xe tải |
Chạy chậm thêm một đoạn ngắn trên lốp xẹp để tới chỗ an toàn là chấp nhận được. Ruột có thể hỏng thêm, nhưng ruột rẻ hơn rất nhiều so với một lần dừng giữa làn xe.
Dừng ở đâu, và kiểm người trước khi kiểm lốp
Chỗ dừng tốt là lề rộng, mặt đường phẳng, có ánh sáng, cách xa khúc cua để xe phía sau thấy bạn từ xa. Trước cửa một quán nước, một trạm xăng hay một cửa hàng đang mở là chỗ lý tưởng vì có người, có chỗ ngồi chờ và thường có người biết tiệm vá gần đó.
Dừng xong, tắt máy, dựng chân chống, rồi nhìn lại người. Bạn có bị trầy, bị đau cổ tay vì giữ lái không. Người ngồi sau có ổn không, có bị chân chạm ống xả nóng không. Nếu có ai thấy chóng mặt, đau đầu, đau ngực, thì đừng nghĩ "chắc không sao", gọi 115 và nói đúng những gì đang thấy. Tổng đài sẽ hỏi và hướng dẫn tiếp.
Nếu xe đã đổ và có người không đứng dậy được, đừng cố kéo hay dựng họ lên. Nhờ một người khác đứng trên lề, lùi về phía sau một đoạn, ra hiệu cho xe chậm lại, bật đèn pin điện thoại nếu trời tối, gọi 115. Lúc đó cái xe chỉ là một vật đứng đó, chưa cần dựng lên vội.
Khi chắc mọi người ổn, mới tới xe: lốp nào hỏng, có thấy đinh hay vật nhọn không, vành có bị cong rõ không. Không cần tháo gì. Chỉ nhìn và chụp ảnh.
Nếu bạn còn run tay, ngồi xuống uống ngụm nước, hít thở vài lần rồi mới gọi điện. Một cuộc gọi nói rõ ràng vị trí và tình trạng xe tiết kiệm được nhiều thời gian hơn ba cuộc gọi vội vàng, nói lẫn lộn. Cảm giác run sau một lần xe lắc mạnh là chuyện bình thường, không phải dấu hiệu bạn xử lý kém.
Gọi ai, nói gì khi gọi
Với một chiếc lốp hỏng trong khu dân cư, bạn thường chỉ cần một trong hai người: tiệm vá gần nhất để dắt xe tới, hoặc thợ vá tới tận nơi nếu tiệm ở xa. Những câu sau giúp người nghe hiểu ngay:
- Gọi thợ vá tới nơi: "Anh ơi, xe số của em bị nổ lốp sau, lốp có ruột, em đang đứng trước quán cà phê ở đoạn gần cây xăng, phía bên phải đường đi ra ngoại thành. Anh tới mất khoảng bao lâu, và vá với thay ruột thì anh báo giá trước giúp em được không?"
- Hỏi người bán hàng: "Chị ơi cho em hỏi quanh đây có tiệm vá xe nào đang mở không, em dắt bộ được khoảng bao xa?"
- Báo người nhà: "Xe em bị nổ lốp, em không sao, đang đứng ở quán nước gần cây xăng. Em gọi thợ rồi, chắc nửa tiếng nữa xong. Có gì em nhắn."
- Nếu có người bị thương, gọi 115 trước: "Alo 115 ạ. Có người đi xe máy bị ngã do nổ lốp, ở đoạn quốc lộ gần cây xăng phía trước khu công nghiệp. Một người đau đầu, còn tỉnh, đang ngồi bên lề, chưa ai di chuyển người."
Trước khi đồng ý, hỏi rõ là vá hay thay ruột, thay ruột thì hỏi trước, và nhờ thợ cho xem lỗ thủng hoặc vật nhọn tìm thấy. Đây là phản xạ cần có, không phải sự nghi ngờ thiếu lịch sự.
Một tình huống đi trọn: anh Quân chở hàng buổi trưa
Mười hai giờ trưa, anh Quân chở hai thùng hàng phía sau xe số trên quốc lộ ra ngoại thành, đi ở làn sát lề. Một tiếng nổ, đuôi xe lắc mạnh. Anh giữ tay lái, nhả ga, không bóp phanh, để xe chậm dần. Một chiếc xe tải vượt qua bên trái.
Khi xe đã chậm, anh bật xi nhan phải, chạy rất chậm thêm khoảng năm mươi mét tới khoảnh đất trước một quán nước, dừng hẳn. Anh tắt máy, xuống xe, kiểm tay chân: không sao. Anh hạ hai thùng hàng xuống chỗ bóng mát, không để hàng sát mép đường.
Anh chụp ảnh bánh sau, thấy một con ốc nhỏ cắm ở mặt lốp. Anh nhắn vợ báo vị trí. Chủ quán nói có một tiệm vá cách hai cây số. Anh gọi, hỏi tiệm có thợ đi vá tận nơi không, xe ruột hay không ruột, vá hay thay, tính thế nào. Thợ hẹn hai mươi phút.
Thợ tới, cho xem lỗ thủng, nói ruột bị rách dài vì nổ nên phải thay. Anh hỏi xem ruột cũ, thấy đúng vết rách, đồng ý thay. Anh chụp ảnh ruột cũ và lưu tin nhắn hẹn giá. Bốn mươi phút sau anh đi tiếp, chậm hơn lịch, nhưng hàng và người đều nguyên vẹn.
Những việc không nên làm sau khi nổ lốp
Chạy tiếp nhiều cây số trên lốp xẹp. Ruột bị nghiến nát, lốp bị cắt mép, vành có thể cong. Một lỗ đinh rẻ trở thành một bộ lốp và vành mới. Chỉ chạy chậm đủ để tới chỗ an toàn.
Đứng sau xe ở mép đường để xem lốp. Khi xem bánh sau, đứng ở phía vỉa hè, không đứng giữa xe và dòng xe. Ban đêm thì càng phải tránh.
Cãi nhau với người mình nghi là "đinh tặc". Nếu thấy đoạn đường có nhiều đinh rải, chụp ảnh từ chỗ an toàn, rời đi, báo công an phường hoặc gọi 113 nếu bị đe doạ. Đừng đối đầu một mình bên đường.
Để người lạ tháo bánh xe mang đi "vá giúp". Bánh xe là phần quý trên xe. Người tốt bụng thì có, nhưng bạn nên đi cùng hoặc chờ thợ tới tận nơi.
Quên kiểm lốp còn lại. Một lốp nổ vì vật nhọn thì lốp kia có thể cũng đã cán qua. Nhờ thợ nhìn luôn bánh còn lại trước khi đi tiếp.
Việc trong giờ sau và ngày mai
Sau khi đi tiếp, chạy chậm hơn thường lệ trong mười lăm phút đầu, nhất là nếu vừa vá tạm. Chú ý tay lái có rung, có lệch không, nghe có tiếng cọ lạ không. Có thì dừng lại ở tiệm gần nhất cho xem lại, đừng đợi về tới nhà.
Giữ ảnh vật nhọn, ảnh lốp, biên nhận hoặc tin nhắn hẹn giá trong điện thoại ít nhất một tuần. Nếu lốp vừa vá lại xẹp sau một hai ngày, quay lại đúng tiệm đó với ảnh và giấy trong tay để nói chuyện cho rõ.
Ngày mai, khi bình tĩnh hơn, nhìn lại hai chiếc lốp: gai còn sâu không, có vết nứt ở hông lốp không. Lốp mòn trơn hay nứt là thứ nên đưa vào lần bảo dưỡng tới, không phải chờ lần nổ thứ hai. Nếu lần nổ này làm bạn ngã, dù thấy ổn, vẫn nên để ý cơn đau đầu, đau cổ, chóng mặt trong một hai ngày, và đi khám nếu có.
Điều không cần hoảng: một lần nổ lốp không có nghĩa xe của bạn có vấn đề lớn. Phần lớn chỉ là một vật nhọn trên đường. Điều đáng ghi nhớ là cách bạn đã giữ tay lái trong mấy giây đầu.
Câu hỏi thường gặp
Nổ lốp trước hay lốp sau nguy hiểm hơn?
Lốp trước thường khó giữ lái hơn vì bánh trước quyết định hướng đi. Nguyên tắc chung cho cả hai là giữ chắc lái, nhả ga từ từ, phanh nhẹ khi xe đã chậm và tấp dần vào lề phải.
Có được chạy tiếp trên lốp xẹp để tới tiệm không?
Chạy rất chậm một đoạn ngắn để tới chỗ an toàn là chấp nhận được. Chạy nhiều cây số thì ruột, lốp và cả vành có thể hỏng, việc vá đơn giản thành thay cả bộ. Đi bộ dắt xe thường là lựa chọn tốt hơn.
Khi nào phải gọi 115 sau khi nổ lốp?
Khi có người bị ngã mà đau đầu, đau cổ, đau ngực, chóng mặt, chảy máu nhiều hoặc không tự đứng dậy được. Gọi 115, nói vị trí, tình trạng người bị nạn, rồi làm theo hướng dẫn của tổng đài.
Nghi bị rải đinh thì nên làm gì?
Đừng tranh cãi tại chỗ. Chụp ảnh đoạn đường từ chỗ an toàn, rời đi tìm tiệm khác cách xa đoạn đó, giữ vật nhọn tìm thấy trong lốp. Có thể báo công an phường, gọi 113 nếu bị đe doạ.
Thợ báo phải thay ruột thay vì vá thì làm sao biết đúng?
Nhờ thợ cho xem ruột cũ trước khi thay. Ruột rách dài, rách ở van hoặc có nhiều lỗ gần nhau thì thay là hợp lý. Ruột chỉ có một lỗ nhỏ thì hỏi vì sao không vá được.
Sau khi vá có cần đi chậm không?
Nên đi chậm hơn bình thường một đoạn đầu và để ý tay lái, tiếng động. Miếng vá tạm trên lốp không ruột chỉ nên coi là cách đi tiếp tới tiệm, sau đó cho kiểm tra lại khi có thời gian.