Xe bắt đầu giật, đèn báo lỗi sáng hoặc máy yếu hẳn giữa cao tốc thì làm ba việc theo đúng thứ tự: bật đèn khẩn cấp và tấp hẳn vào làn khẩn cấp, càng sát mép phải càng tốt; cho mọi người ra khỏi xe bằng cửa phía lề và đứng sau lan can, cách xa mép đường; rồi mới gọi cứu hộ hoặc đường dây nóng của tuyến, đọc đúng số cột cây số. Có khói, mùi khét hoặc có người bị đau thì gọi 114 hoặc 115 trước tiên, chưa cần biết xe hỏng gì.
Trên cao tốc, thứ nguy hiểm nhất không phải là chiếc xe đang hỏng mà là những chiếc xe phía sau đang chạy nhanh và chưa kịp thấy bạn. Vì vậy mọi việc trong mười phút đầu đều xoay quanh một ý: làm sao để người trên xe ra khỏi đường xe chạy càng sớm càng tốt. Sửa xe, gọi gara, tính chuyện bảo hiểm đều để sau, khi cả nhà đã đứng yên sau lan can.
Mười phút đầu theo từng phút
Bảng này viết cho trường hợp xe còn lăn được vào làn khẩn cấp và chưa có khói lửa. Nếu xe chết hẳn ngay làn trong, phần “người ra khỏi xe” vẫn giữ nguyên, chỉ khác là phải quan sát kỹ hơn trước khi mở cửa.
| Phút | Làm ngay | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| 0–1 | Bật đèn khẩn cấp, giảm tốc từ từ, xi nhan phải, tấp vào làn khẩn cấp, đánh lái hơi ra phía lề rồi kéo phanh tay | — | Không phanh gấp giữa làn, không dừng ngay sau khúc cua hay đầu dốc |
| 1–3 | Tắt máy nếu xe có mùi lạ; mọi người tháo dây an toàn, xuống bằng cửa phía lề, mang theo điện thoại, áo khoác | — | Không mở cửa phía làn xe chạy, không để trẻ tự xuống trước |
| 3–5 | Dẫn cả nhà ra sau lan can, lùi xa mép đường, đứng chếch về phía trước đầu xe | 114 nếu có khói, mùi khét; 115 nếu có người đau, ngất | Không đứng ngay sau đuôi xe, không ngồi lại trong xe chờ |
| 5–8 | Ghi số cột cây số gần nhất và chiều đi; nếu đi lại an toàn thì đặt biển tam giác phía sau | Đường dây nóng của tuyến hoặc cứu hộ trong hợp đồng bảo hiểm | Không băng qua dải phân cách, không đi bộ giữa làn để đặt biển |
| 8–10 | Nhắn vị trí cho người nhà, chụp ảnh xe và chỗ dừng, giữ ấm cho trẻ, người già | Người nhà | Không tự mở nắp capo hay chui gầm xe |
Mười phút này không cần làm đúng từng giây. Thứ tự mới là cái phải giữ: người ra trước, đồ để sau, gọi điện khi đã đứng yên ở chỗ an toàn.
Tấp vào đâu cho đúng khi xe còn lăn được
Nếu xe vẫn chạy được chậm, đi tiếp tới chỗ rộng hơn. Một đoạn làn khẩn cấp thẳng, rộng, nhìn thấy từ xa an toàn hơn nhiều so với chỗ ngay sau khúc cua, trên cầu hay đầu dốc. Trạm dừng nghỉ hoặc lối ra gần thì càng tốt. Đi chậm với đèn khẩn cấp trong làn khẩn cấp vài trăm mét thường đáng hơn dừng vội ở chỗ khuất.
Nếu xe báo nhiệt độ, áp suất dầu hay có mùi khét thì dừng sớm, đừng cố. Cố chạy thêm vài cây số để tới trạm dừng nghỉ có thể biến một hỏng hóc nhỏ thành xe bốc khói giữa đường. Dừng ở làn khẩn cấp gần nhất là đủ.
Dừng sát mép phải, bánh xe hơi quay ra phía lề. Xe càng nằm xa vạch làn thì càng ít bị quệt. Đánh lái hướng ra lề để lỡ có bị đâm từ phía sau, xe trôi ra lề chứ không lao vào làn đang chạy.
Xe chết hẳn ở làn trong, không vào được làn khẩn cấp. Đừng cố đẩy xe. Bật đèn khẩn cấp, quan sát gương thật kỹ, chỉ ra khỏi xe khi dòng xe phía sau thưa, rồi đi thẳng ra lan can gần nhất. Nếu hai bên đều xe chạy liên tục và không ra được an toàn, ở lại trong xe, cài dây an toàn và gọi ngay 114 hoặc đường dây nóng của tuyến, nói rõ xe đang nằm ở làn nào.
Người ra khỏi xe và đứng ở đâu
Đây là phần nhiều người làm sai nhất, vì cảm giác ngồi trong xe kín cửa thì an toàn hơn đứng ngoài trời. Trên cao tốc thì ngược lại: chiếc xe đang đứng yên là vật dễ bị đâm nhất trên đường.
- Người lái xuống sau cùng, kiểm tra gương trước khi mở cửa. Nếu được, chuyển sang ghế phụ và xuống bằng cửa phía lề.
- Trẻ nhỏ tháo khỏi ghế ngồi, người lớn bế hoặc nắm tay dẫn ra; không để trẻ tự mở cửa, không để trẻ đứng chơi ở làn khẩn cấp.
- Người già, người đi lại khó thì đỡ từng bước, không vội. Lan can thường chỉ cách vài bước chân; đi chậm mà chắc.
- Vật nuôi buộc dây hoặc để trong lồng trước khi mở cửa. Một con chó chạy ra làn xe chạy là tai nạn thứ hai.
- Đứng sau lan can, lùi vào phía taluy hoặc bãi cỏ càng xa mép đường càng tốt; đứng chếch về phía trước đầu xe theo chiều xe chạy, không đứng ngay sau đuôi xe.
- Trời mưa, nắng gắt hay tối: mang theo áo mưa, ô, nước uống, áo phản quang nếu có. Không quay lại xe lấy đồ khi chưa thật cần.
- Không đứng tụ tập cạnh cửa xe để gọi điện, không ngồi trên lan can.
Nếu cao tốc không có lan can mà chỉ có taluy đất hoặc hàng rào lưới, nguyên tắc vẫn vậy: ra hẳn khỏi phần đường nhựa và đứng xa. Nếu xung quanh là ruộng hay mương nước, chọn chỗ đất khô, bằng, đừng đứng sát mép mương.
Gọi ai, theo thứ tự nào và nói gì
Có khói, có lửa, có mùi khét nồng hay có người bị thương thì 114 hoặc 115 đi trước. Không có những thứ đó thì gọi người có thể đưa xe ra khỏi tuyến: đường dây nóng của tuyến cao tốc (thường in trên vé, thẻ thu phí hoặc trên các biển thông tin dọc đường), hoặc số cứu hộ ghi trong hợp đồng bảo hiểm xe của bạn. Gọi người nhà sau cùng, chủ yếu để báo bạn đang ở đâu.
Thứ người nghe máy cần nhất là vị trí. Trên cao tốc không có số nhà; mốc chính xác nhất là số cột cây số hoặc biển báo lối ra gần nhất, kèm chiều đi. Nếu không thấy cột, nhìn biển lối ra vừa đi qua hoặc mở ứng dụng bản đồ để chia sẻ vị trí.
Câu mẫu khi gọi đường dây nóng hoặc cứu hộ: “Alo, xe ô tô bốn chỗ hỏng trên cao tốc chiều đi về phía…, gần cột cây số…, vừa qua lối ra…. Xe đã vào làn khẩn cấp, bật đèn khẩn cấp. Trên xe có hai người lớn, hai trẻ nhỏ, tất cả đã ra đứng sau lan can, không ai bị thương. Xe báo lỗi hộp số và không chạy được nữa. Bên mình cần xe kéo, anh chị cho biết khoảng bao lâu tới và xe sẽ kéo về đâu?”
Giữ máy cho tới khi người nghe đọc lại vị trí. Ghi lại giờ gọi, tên hoặc số máy của người tiếp nhận. Hỏi họ có cần bạn chia sẻ vị trí qua tin nhắn không. Sau đó gửi cho người nhà một tin ngắn: đang ở cột cây số nào, đã gọi ai, mọi người đều ổn.
Những việc đừng làm trên cao tốc và vì sao
Đừng đứng sau đuôi xe để chờ hay gọi điện. Nếu một xe phía sau mất tập trung lao vào làn khẩn cấp, người đứng giữa hai xe không có chỗ nào để tránh.
Đừng tự thay lốp, kích xe hay chui gầm ở làn khẩn cấp cao tốc. Ngồi xổm cạnh bánh xe phía làn đường là tư thế không thể né. Cao tốc là chỗ để xe cứu hộ làm, kể cả khi bạn biết thay lốp.
Đừng mở nắp capo khi xe đang bốc hơi hay có mùi khét. Không khí ùa vào có thể làm lửa bùng lên, hơi nước nóng có thể phả vào mặt. Tắt máy, ra xa, để người có đồ nghề làm.
Đừng đi bộ dọc mép đường để tìm trạm hay vẫy xe. Người đi bộ trên cao tốc là thứ tài xế không ngờ tới. Đứng yên sau lan can và gọi điện.
Đừng nhận lời người lạ dừng xe đề nghị kéo giúp khi chưa gọi ai. Hỏi rõ họ là ai, ai gọi họ tới; đối chiếu với người tiếp nhận cuộc gọi của bạn trước khi giao xe.
Không cần hoảng nếu chỉ một đèn báo vàng sáng mà xe vẫn chạy bình thường. Nhiều đèn vàng chỉ là nhắc kiểm tra. Giảm tốc, đi làn phải, tới trạm dừng nghỉ gần nhất rồi đọc sổ hướng dẫn. Đèn đỏ, mùi khét, tiếng kêu lạ hay xe giật mạnh thì mới là lúc dừng ngay.
Một ca đi trọn: chị Hạnh và hai con trên cao tốc buổi chiều
- Bốn giờ chiều, chị Hạnh chở hai con về quê. Xe số tự động bỗng giật mạnh, vòng tua máy vọt lên mà xe không tăng tốc, trên đồng hồ sáng đèn báo lỗi hộp số.
- Chị bật đèn khẩn cấp, nhả ga, xi nhan phải và đi chậm thêm một đoạn ngắn vì phía trước là khúc cua; qua cua, gặp đoạn thẳng, chị tấp sát lan can và kéo phanh tay.
- Chị bảo hai con ngồi yên, chuyển sang ghế phụ và xuống bằng cửa phía lề, rồi mở cửa sau phía lề cho từng đứa, dắt cả hai ra sau lan can, đứng lùi vào bãi cỏ phía trước đầu xe.
- Đứng yên rồi chị mới gọi số cứu hộ trong hợp đồng bảo hiểm, đọc số cột cây số vừa thấy, nói rõ “xe đã vào làn khẩn cấp, có hai trẻ nhỏ, không ai bị thương”. Bên kia hẹn khoảng bao lâu tới và xin chị gửi vị trí qua tin nhắn.
- Chị dặn hai con đứng yên trên bãi cỏ, rồi quay lại một lần duy nhất, đi phía sau lan can, lấy biển tam giác trong cốp và đặt phía sau xe ở khoảng cách đủ xa để xe sau nhìn thấy, rồi quay về chỗ các con. Chị chụp ba ảnh: xe trong làn khẩn cấp, cột cây số, đồng hồ có đèn báo.
- Khi xe kéo tới, chị hỏi tên đơn vị và đối chiếu với tin nhắn đã nhận, hỏi xe sẽ được kéo về đâu, chụp ảnh xe trên sàn xe kéo. Ba mẹ con đi nhờ trong cabin xe kéo tới lối ra gần nhất, người nhà đón ở đó.
Điều làm ca này nhẹ đi không phải là chị biết sửa xe, mà là chị không cố chạy tiếp và không để ai ngồi lại trong xe.
Ghi lại gì và việc trong giờ sau
Trước khi xe được kéo đi, chụp vài ảnh: xe trong làn khẩn cấp nhìn từ phía sau lan can, cột cây số hoặc biển lối ra gần nhất, bảng đồng hồ với các đèn báo đang sáng, và biên nhận của xe kéo nếu có. Ghi giờ xe bắt đầu có vấn đề, giờ gọi, giờ xe kéo tới. Những thứ này giúp gara hiểu bệnh nhanh hơn và cần cho công ty bảo hiểm nếu hợp đồng của bạn có phần cứu hộ.
Trong giờ sau, việc chính là đưa người về chỗ an toàn: đi cùng xe kéo nếu được phép, hoặc nhờ người nhà đón ở lối ra gần nhất. Không nhờ người đón dừng xe trên làn khẩn cấp để đón cả nhà. Ngày mai mới là lúc nói chuyện với gara và đọc lại hợp đồng bảo hiểm.
Nếu đã quá giờ bên cứu hộ hẹn mà chưa thấy xe, gọi lại hỏi xe kéo đang ở đâu, thay vì đi lại quanh xe cho đỡ sốt ruột. Trẻ nhỏ chờ lâu dễ chán và đòi vào xe ngồi; chuẩn bị trước một câu chuyện, chút đồ ăn, và nói rõ với con vì sao cả nhà phải đứng sau lan can.
Câu hỏi thường gặp
Xe hỏng trên cao tốc có nên ở lại trong xe chờ cứu hộ không?
Nếu ra được lan can an toàn thì nên ra, vì xe đứng yên trên làn khẩn cấp vẫn có thể bị đâm từ phía sau. Chỉ ở lại trong xe, cài dây an toàn, khi xe nằm giữa làn và hai bên xe chạy liên tục, không thể ra an toàn.
Không thấy cột cây số thì báo vị trí thế nào?
Nhớ lại biển lối ra hoặc trạm dừng nghỉ vừa đi qua và chiều đi, mở ứng dụng bản đồ để gửi vị trí qua tin nhắn cho người tiếp nhận. Có thể đi dọc phía sau lan can vài chục bước để tìm cột, không đi trên mặt đường.
Có nên tự thay lốp dự phòng ở làn khẩn cấp cao tốc không?
Không nên. Ngồi cạnh bánh xe phía làn đường là tư thế không thể tránh nếu có xe lấn vào. Trên cao tốc nên gọi đường dây nóng của tuyến hoặc cứu hộ, để họ làm có xe chắn phía sau.
Đèn khẩn cấp có làm hết ắc quy nếu chờ lâu không?
Đèn khẩn cấp tốn ít điện, chờ vài giờ thường vẫn đủ. Nếu lo, tắt các thứ khác như điều hoà, đèn trong xe, sạc. Đừng tắt đèn khẩn cấp khi xe vẫn đang nằm trên làn khẩn cấp.
Có người lạ dừng xe ngỏ ý kéo giúp thì nên làm gì?
Cảm ơn và hỏi họ là ai, có phải do đường dây nóng hoặc cứu hộ của bạn gửi tới không. Gọi lại số bạn đã gọi để đối chiếu. Chưa rõ thì chưa giao chìa khoá, chưa để họ móc xe.
Xe chỉ báo một đèn vàng mà vẫn chạy được thì có phải dừng ngay không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Giảm tốc, đi làn ngoài cùng bên phải và vào trạm dừng nghỉ gần nhất để xem sổ hướng dẫn. Nếu kèm mùi khét, tiếng kêu, xe giật hay đèn chuyển đỏ thì dừng ở làn khẩn cấp ngay.