Tỉnh giấc giữa đêm vì tiếng nước chảy, tiếng rè hay đèn chớp, ba việc đầu tiên là: nằm yên vài giây để nghe và ngửi (mùi gas hay mùi khét thì không bật công tắc, ra ngoài, gọi 114), xỏ dép, cầm điện thoại và đèn pin, rồi đi kiểm theo một vòng cố định: bếp, chỗ có nước, tủ điện, cửa ra vào. Không chạy vội trong bóng tối.
Lúc còn ngái ngủ, người ta dễ làm những việc ban ngày không bao giờ làm: bật công tắc khi có mùi lạ, đi chân trần qua sàn ướt, gài aptomat liên tục. Một vòng kiểm có thứ tự giúp bạn tìm ra chỗ có chuyện nhanh hơn, và không tự gây thêm sự cố thứ hai.
Trước khi rời giường: nghe, ngửi, nhìn
Nghe. Tiếng nước xối mạnh thường là ống bung hay vòi không tắt; tiếng nhỏ giọt đều là rỉ. Tiếng rè rè, lách tách từ tường hay ổ cắm là dấu hiệu điện, cần để ý. Tiếng máy bơm chạy mãi không dừng cũng là một tín hiệu.
Ngửi. Mùi gas, mùi trứng thối thì không bật bất cứ công tắc nào, không bật đèn, không gọi điện trong nhà: mở cửa khi đi ra, gọi 114 từ bên ngoài. Mùi khét, mùi nhựa cháy đậm thì cũng ra ngoài và gọi 114.
Nhìn. Đèn ngủ, đèn hành lang có chớp không, có ánh sáng lạ dưới khe cửa không, đồng hồ điện tử trên các thiết bị có tắt hết không. Cả nhà tắt hẳn mà nhìn ra ngoài cũng tối là mất điện khu vực, không phải chuyện riêng nhà bạn.
Đánh thức người lớn khác trong nhà. Hai người kiểm nhanh hơn và an toàn hơn một người. Một người đi kiểm, một người cầm điện thoại sẵn sàng gọi.
Bật đèn hay không bật
Câu trả lời phụ thuộc vào mùi. Nếu không có mùi gas, không có mùi khét, bật đèn phòng ngủ và đèn hành lang là đúng: đi trong ánh sáng an toàn hơn đi trong bóng tối, nhất là khi sàn có thể ướt.
Nếu có mùi gas dù nhẹ, không bật, không tắt bất kỳ công tắc nào, kể cả công tắc đèn đang sáng. Dùng ánh sáng đang có sẵn, đi ra ngoài theo đường ngắn nhất, mở cửa ra vào khi đi qua. Ra tới ngoài, cách xa nhà, mới gọi 114.
Nếu đèn đang chập chờn, đừng bật thêm đèn khác ở cùng khu vực đó. Dùng đèn pin để đi tới tủ điện. Đèn chập chờn có thể chỉ là một bóng sắp hỏng, nhưng cũng có thể là mối nối lỏng; ban đêm không phải lúc để đoán.
Với trẻ nhỏ đang ngủ, không cần đánh thức nếu vòng kiểm chưa thấy gì nguy hiểm. Chỉ đưa trẻ ra khỏi phòng khi có mùi gas, mùi khét hoặc nước lan tới chỗ có ổ điện gần giường.
Để sẵn một đèn pin nhỏ hoặc đèn sạc ở đầu giường giúp bạn tránh được hầu hết các câu hỏi "bật hay không bật" trong những đêm không có mùi lạ. Có mùi gas thì việc duy nhất là ra ngoài, không mất thời gian tìm đèn.
Vòng kiểm nhà theo thứ tự
Thứ tự dưới đây đi từ thứ nguy hiểm nhất tới thứ chỉ gây thiệt hại đồ đạc. Dừng lại ở bước nào phát hiện vấn đề, xử lý bước đó trước rồi mới đi tiếp:
- Bếp: ngửi gần bếp, nhìn núm bếp, xem nồi, ấm có đang đun quên không. Có mùi gas nồng thì dừng vòng kiểm, ra ngoài, gọi 114.
- Chỗ có nước: nhà tắm, máy giặt, bồn rửa, bình nóng lạnh. Nhìn sàn trước khi bước, ngắt điện khu vực ướt nếu ổ điện ở thấp, rồi khoá van gần nhất.
- Tủ điện, aptomat: xem có aptomat nào đang ở vị trí tắt, có mùi khét, tiếng rè ở tủ không. Có mùi khét hay khói ở tủ thì không chạm, ra ngoài, gọi 114; chỉ có tiếng rè mà không có mùi thì ngắt aptomat tổng từ chỗ khô và gọi thợ.
- Các ổ cắm đang cắm thiết bị qua đêm: sạc điện thoại, sạc xe, máy sưởi, ổ cắm kéo dài. Rút những gì ấm bất thường, nếu với tới mà không phải chạm vào chỗ ướt.
- Cửa ra vào, cửa sổ tầng trệt: cửa có khoá không, gió có làm bật cửa không.
- Phòng ngủ của người khác: trẻ nhỏ, người già có ổn không.
Vòng kiểm này mất ba bốn phút nếu nhà không có chuyện gì. Đừng bỏ bước bếp chỉ vì tiếng động bạn nghe được đến từ nhà tắm; đôi khi hai thứ xảy ra cùng lúc.
Dấu hiệu, mức độ và số gọi
Khi đã tìm thấy chỗ có chuyện, bảng dưới giúp bạn quyết định gọi ai và có cần làm ngay trong đêm không.
| Dấu hiệu | Mức độ | Làm ngay | Gọi ai |
|---|---|---|---|
| Mùi gas, mùi khét đậm, có khói | Nguy hiểm cho người | Ra ngoài, mở cửa khi đi | 114 |
| Tiếng rè, lách tách ở tủ điện, ổ cắm | Cần xử lý trong đêm | Không chạm, ngắt aptomat tổng nếu tủ ở chỗ khô và không có mùi khét | Thợ điện; 114 nếu có khói |
| Nước xối mạnh, sàn ngập | Cần xử lý trong đêm | Ngắt điện khu vực ướt, khoá van | Bảo vệ, chủ nhà; thợ nếu không khoá được |
| Nước nhỏ giọt, đã khoá van | Chờ sáng | Đặt xô, lót khăn, chụp ảnh | Thợ nước buổi sáng |
| Một bóng đèn chập chờn | Chờ sáng | Tắt công tắc đèn đó | Thợ điện nếu các đèn khác cũng chớp |
| Cả khu mất điện | Chờ | Rút thiết bị lớn | Số trực sự cố trên hoá đơn điện |
Mức "chờ sáng" chỉ đúng khi nguồn đã cắt và không còn dấu hiệu mới. Nếu trong lúc chờ lại nghe tiếng rè, thấy nước lan thêm hay ngửi thấy mùi lạ, coi như sự cố đã lên một mức và xử lý lại từ đầu.
Ví dụ điền sẵn: ba giờ sáng bạn tỉnh vì tiếng nhỏ giọt, vòng kiểm dừng ở nhà tắm: vòi chậu rửa mặt không đóng kín. Bạn vặn chặt, nước ngừng. Mức độ: chờ sáng. Không cần gọi ai, chỉ ghi lại để mai báo thợ.
Làm sai thường gặp lúc còn ngái ngủ, và làm đúng
Làm sai: đi chân trần qua sàn ướt để tới ổ cắm. Làm đúng: xỏ dép, nhìn sàn, ngắt điện từ tủ điện ở chỗ khô trước, rồi mới lại gần chỗ ướt.
Làm sai: gài aptomat ngay khi thấy nó tắt. Làm đúng: tìm xem thiết bị nào đang cắm ở nhánh đó, rút ra, rồi mới gài một lần. Nhảy lại thì để tắt và chờ thợ.
Làm sai: tự tháo ống, tháo vòi lúc nửa đêm để "sửa luôn cho xong". Làm đúng: chỉ khoá van, chặn nước lan; tháo lắp để thợ làm khi trời sáng.
Làm sai: đi kiểm một mình trong khi người lớn khác vẫn ngủ. Làm đúng: gọi họ dậy. Nếu có chuyện, có người gọi điện, có người trông trẻ.
Làm sai: ngủ lại khi chưa chắc đã ổn. Làm đúng: trước khi ngủ lại, đi một vòng ngắn lần nữa sau mười lăm phút, nhìn lại chỗ đã xử lý.
Làm sai: xuống tầng trệt kiểm cửa trước, bỏ qua bếp. Làm đúng: thứ có thể làm hại người như gas, điện đi trước; cửa nẻo, đồ đạc đi sau. Nếu nghi có người lạ trong nhà thì không đi tìm, khoá cửa phòng và gọi 113.
Một đêm đi trọn: tiếng rè ở hành lang lúc ba giờ sáng
Ba giờ sáng, chị Mai tỉnh giấc vì tiếng rè rè ngoài hành lang và ánh đèn hành lang nhấp nháy hắt qua khe cửa. Chồng chị đi công tác, con trai mười hai tuổi ngủ phòng bên.
Chị nằm yên vài giây, ngửi: không mùi gas, không mùi khét. Chị bật đèn pin để sẵn trên đầu giường, xỏ dép, mở cửa. Bóng đèn hành lang chớp liên tục, tiếng rè phát ra từ chính chỗ đèn. Chị không bật thêm công tắc nào, đi xuống tủ điện ở chân cầu thang, chỗ sàn khô, gạt aptomat nhánh "hành lang và cầu thang". Tiếng rè tắt, đèn tắt.
Chị đi tiếp vòng kiểm: bếp ổn, máy giặt khô, ổ sạc trong phòng con không ấm. Chị nhìn qua con trai, cậu bé vẫn ngủ. Chị chụp ảnh tủ điện với nhánh đã gạt, nhắn chồng: "Ba giờ sáng đèn hành lang chớp và rè, em đã ngắt nhánh hành lang, không có mùi gì, mọi chỗ khác ổn. Sáng em gọi thợ."
Mười lăm phút sau chị đi lại hành lang bằng đèn pin, không còn tiếng động, không mùi. Chị dán mảnh giấy "đừng bật" lên aptomat để con trai sáng dậy không gạt lên, rồi đi ngủ. Sáng hôm sau thợ điện tới, kiểm đèn và mối nối, ghi biên nhận.
Sau vòng kiểm: ghi gì trước khi ngủ lại
Nếu đã xử lý xong và quyết định chờ sáng, dành hai phút cho những việc dưới đây. Sáng ra bạn sẽ không phải nhớ lại trong trạng thái mệt mỏi:
- Giờ tỉnh dậy, dấu hiệu nghe thấy, ngửi thấy.
- Chỗ có vấn đề và việc đã làm: van nào đã khoá, aptomat nào đã ngắt.
- Hai ba tấm ảnh: chỗ hỏng, aptomat hoặc van ở trạng thái hiện tại.
- Mảnh giấy dán ở chỗ đã ngắt hoặc khoá, để người nhà không mở lại.
- Một tin nhắn cho người cần biết: chủ nhà, người thân, bảo vệ.
Nếu bạn ở thuê, tin nhắn cho chủ nhà gửi ngay trong đêm chứ không đợi sáng: "Anh ơi, ba giờ sáng đèn hành lang nhà em chớp và rè, em đã ngắt nhánh đó, không có mùi gì. Sáng anh tiện gọi thợ hay để em gọi ạ?" Tin có giờ gửi chính là bằng chứng bạn đã báo sớm.
Sáng hôm sau, khi gọi thợ, đọc lại đúng những gì bạn ghi. Thợ cần biết bạn đã nghe gì, thấy gì, đã cắt nguồn nào; những chi tiết đó giúp họ tìm nguyên nhân nhanh hơn và bạn đỡ bị hỏi đi hỏi lại.
Câu hỏi thường gặp
Nửa đêm ngửi thấy mùi gas thì có nên bật đèn để kiểm tra không?
Không. Không bật, không tắt bất kỳ công tắc nào, không gọi điện trong nhà. Dùng ánh sáng đang có sẵn, mở cửa ra vào khi đi ra, đứng cách xa nhà rồi mới gọi 114.
Thức dậy nghe tiếng nước chảy thì kiểm chỗ nào trước?
Vẫn đi theo vòng: liếc qua bếp trước, rồi tới nhà tắm, máy giặt, bồn rửa, bình nóng lạnh. Nhìn sàn trước khi bước, ngắt điện khu vực ướt nếu ổ điện ở thấp, rồi khoá van gần nhất hoặc van tổng.
Đèn chập chờn và có tiếng rè lúc nửa đêm có nguy hiểm không?
Có thể chỉ là bóng đèn sắp hỏng, nhưng cũng có thể là mối nối lỏng. Không bật thêm đèn khác ở khu đó, ngắt aptomat nhánh hoặc aptomat tổng từ chỗ khô, rồi chờ thợ. Có mùi khét hoặc khói thì ra ngoài và gọi 114.
Có nên gọi người nhà dậy khi nghe tiếng động lạ trong nhà lúc nửa đêm?
Nên gọi một người lớn khác dậy cùng. Hai người kiểm nhanh và an toàn hơn: một người đi xem, một người cầm điện thoại sẵn sàng gọi. Nếu nghi có người lạ đột nhập thì không đi tìm, gọi 113.
Sau khi xử lý sự cố lúc nửa đêm có ngủ lại được không?
Được nếu đã cắt nguồn, không còn mùi lạ, không còn tiếng động, và bạn kiểm lại một lần sau khoảng mười lăm phút. Dán giấy ở chỗ đã khoá hoặc ngắt để người nhà không mở lại, ghi lại giờ và việc đã làm.
Nên để gì ở đầu giường để xử lý sự cố ban đêm nhanh hơn?
Một đèn pin nhỏ hoặc đèn sạc, đôi dép, điện thoại đã sạc. Ba thứ này giúp bạn không phải bật công tắc khi chưa biết có mùi gas hay không, không đi chân trần qua sàn ướt, và gọi được ngay khi cần.