Gặp sự cố trong mấy ngày Tết, ba việc đầu tiên vẫn như ngày thường: an toàn cho người trước (có khói, mùi gas nồng, người bị thương thì gọi 114, 115 — các số này trực cả ngày Tết), cắt nguồn gây hại bằng aptomat, van nước, rút phích, rồi làm tạm cho sự cố đứng yên đến khi thợ đi làm lại. Đừng để chuyện "ngày đầu năm" khiến bạn ngại gọi khi có nguy hiểm.
Điều khác ngày Tết là thợ nghỉ, chủ nhà về quê, nhà lại đông người và cắm nhiều đồ điện hơn thường lệ. Phần lớn sự cố có thể làm tạm an toàn qua vài ngày. Bài giúp bạn phân biệt việc nào làm tạm được, việc nào không được chờ, ai còn trực, và hỏi giá ra sao để không bị đội giá.
Ngày Tết khác ngày thường ở chỗ nào
Nhà đông người và nhiều đồ điện cùng chạy. Nồi lẩu điện, lò nướng, ấm siêu tốc, bếp từ, đèn trang trí, máy sưởi có thể cùng cắm một lúc vào một ổ hay một nhánh. Đây là lý do aptomat nhảy nhiều hơn trong mấy ngày này.
Thợ ít và khó gọi. Nhiều thợ về quê hoặc nghỉ hẳn. Người còn nhận việc thường tính phụ phí ngày lễ cao hơn ngày thường. Điều đó không sai, nhưng bạn cần hỏi rõ trước.
Chủ nhà, ban quản lý ít người trực. Chủ nhà có thể ở xa, khó bắt máy. Chung cư thường vẫn có bảo vệ trực, nhưng bộ phận kỹ thuật có khi chỉ trực theo ca rút gọn.
Có nhiều trẻ nhỏ, người già trong nhà hơn. Khi xảy ra chuyện, việc đầu tiên là đưa trẻ và người già ra khỏi khu vực có vấn đề, giao cho một người lớn trông, rồi người còn lại mới xử lý.
Tâm lý ngại "xui đầu năm". Nhiều người ngại gọi cấp cứu hay cứu hoả ngày mùng một. Lực lượng trực ngày Tết là để dành cho đúng những lúc như vậy. Có nguy hiểm cho người thì gọi. Người trực ngày Tết vẫn hỏi đúng những câu như ngày thường: ở đâu, chuyện gì, có ai bị thương.
Làm tạm qua Tết hay không được chờ: bảng phân loại
Cột "làm tạm" là những việc người thường làm được, không cần dụng cụ chuyên môn. Cột cuối nhắc những việc hay bị làm sai khi đang vội.
| Sự cố | Làm tạm qua Tết được không | Làm tạm thế nào | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|---|
| Aptomat nhảy khi cắm nhiều đồ | Được, nếu gài lên giữ được | Rút bớt, chia đồ sang nhánh khác | Thợ điện sau Tết nếu lặp lại | Không gài đi gài lại liên tục |
| Ống nước rỉ, đã khoá được van gần | Được | Khoá van, đặt xô, dùng nước ở chỗ khác | Chủ nhà, thợ nước sau Tết | Không quấn băng dính rồi mở van lại |
| Khoá cửa chính kẹt, vẫn ra vào được cửa khác | Được | Dùng cửa khác, không cố vặn chìa | Thợ khoá sau Tết | Không đổ dầu ăn vào ổ |
| Mùi khét ở ổ cắm, tường ấm | Không | Ngắt aptomat, rút hết phích | 114 nếu có khói hoặc mùi đậm | Không cắm lại để thử |
| Mùi gas nồng | Không | Ra ngoài, mở cửa khi đi ra | 114 từ bên ngoài | Không bật, tắt công tắc |
| Nước phun không khoá được | Không | Ngắt điện khu vực ướt | Bảo vệ, chủ nhà, 114 nếu tràn vào điện | Không lội vào chỗ có ổ điện |
Ví dụ điền sẵn: mùng hai, ống mềm dưới bồn rửa bát rỉ nước. Bạn khoá van góc, nước ngừng. Dòng này thuộc "làm tạm được": rửa bát ở chậu nhà tắm vài ngày, nhắn chủ nhà, ghi lại để mùng sáu gọi thợ.
Ai còn trực ngày Tết, gọi theo thứ tự nào
Danh sách người có thể giúp trong mấy ngày lễ ngắn hơn ngày thường, nên xếp thứ tự lại cho phù hợp:
- 114, 115, 113: trực suốt ngày Tết, dành cho nguy hiểm đến người, cháy, rò gas nồng, người kẹt, người bị thương, đe doạ an ninh.
- Điện lực, cấp nước: thường có bộ phận trực sự cố; gọi số chăm sóc khách hàng in trên hoá đơn khi mất điện cả khu, dây điện đứt ngoài đường, ống cấp nước ngoài nhà vỡ.
- Bảo vệ, ban quản lý chung cư: thường vẫn trực, giúp khoá van tổng của căn, báo nhà bên cạnh.
- Chủ nhà: nhắn tin đủ ý dù biết họ đang ở quê, để họ quyết việc gọi thợ.
- Thợ: chỉ gọi khi không làm tạm được; hỏi rõ phụ phí ngày lễ trước khi họ tới.
Câu mẫu khi gọi thợ ngày Tết: "Anh ơi, mùng hai anh còn nhận việc không ạ? Nhà em ở… , aptomat bếp nhảy lại ngay sau khi gài, đã rút hết đồ cắm mà vẫn nhảy, không có mùi khét. Anh tới được khoảng mấy giờ, ngày Tết anh tính tiền đi lại và tiền công thế nào, nếu thay đồ anh báo trước được không?"
Ví dụ giả định để so: ngày thường một lần gọi là "x đơn vị"; ngày Tết thợ báo cao hơn x thì hỏi rõ phần cao hơn là phụ phí gì, tính một lần hay theo giờ, rồi mới đồng ý. Đây không phải giá thật, chỉ là cách hỏi.
Một ca đi trọn: tối mùng một, aptomat bếp nhảy giữa bữa lẩu
Tối mùng một, nhà anh Phong có mười hai người. Bếp từ đang nấu lẩu, lò nướng đang quay gà, ấm siêu tốc vừa bật, thì cả gian bếp tắt điện. Phòng khách vẫn sáng.
Anh Phong nhờ chị gái đưa hai đứa nhỏ ra phòng khách. Anh nhìn quanh bếp: không khói, không mùi khét, không có gì ướt quanh ổ cắm. Anh rút phích lò nướng và ấm siêu tốc, để bếp từ đã tắt. Anh ra hộp aptomat cạnh cửa, thấy nhánh "bếp" đang ở vị trí tắt, gài lên một lần. Đèn bếp sáng lại.
Anh cắm lại bếp từ cho xong nồi lẩu, chuyển lò nướng ra ổ ở phòng khách, thuộc nhánh khác, và dặn cả nhà không bật ấm siêu tốc cùng lúc với bếp. Suốt buổi tối aptomat không nhảy lại. Anh ghi vào điện thoại: "mùng một, bếp nhảy khi chạy bếp từ, lò nướng, ấm cùng lúc; sau Tết nhờ thợ xem nhánh bếp có cần tách không".
Nếu aptomat nhảy lại ngay cả khi đã rút hết đồ, hoặc có mùi khét, ổ cắm ấm lên, đó không còn là quá tải nữa. Lúc đó để aptomat tắt, không gài thêm, và gọi thợ dù là ngày Tết; có khói thì gọi 114.
Những việc tuyệt đối không làm cho "qua Tết"
Ngày lễ khiến người ta muốn xoay xở tạm bằng mẹo. Một số mẹo nghe hợp lý nhưng biến một sự cố nhỏ thành nguy hiểm:
- Chèn, buộc cần aptomat để nó không nhảy nữa: aptomat nhảy là để bảo vệ dây và người trong nhà.
- Cắm nối nhiều ổ kéo dài vào nhau để có đủ chỗ cắm đồ ngày Tết: dây nóng lên mà mắt thường không thấy.
- Tự mở ổ cắm, hộp điện để "xem dây có lỏng không".
- Quấn băng dính quanh chỗ rỉ nước rồi mở van chạy bình thường suốt mấy ngày.
- Đổ dầu ăn, nước rửa bát vào ổ khoá bị kẹt.
- Để bếp gas, nồi đun liu riu suốt đêm không có người trông khi cả nhà đi ngủ.
- Trèo lên mái, lên bể nước để xem vì sao mất nước ngày Tết.
Nếu điều bạn muốn làm không nằm trong nhóm việc người thường được làm, như ngắt aptomat, khoá van, rút phích, kê đồ, mở cửa thông gió, thì để nó đứng yên và chờ thợ. Mấy ngày bất tiện vẫn rẻ hơn một sự cố thứ hai.
Ở một mình ngày Tết khi cả xóm về quê
Người ở lại thành phố dịp Tết, nhất là người trực ca, người thuê trọ không về quê, thường gặp một khó khăn riêng: dãy trọ vắng, hàng xóm đi hết, chủ trọ không ở gần. Lúc có chuyện, không có ai để gõ cửa nhờ. Vì vậy, trước khi cả xóm đi, hỏi xin số của một người còn ở lại, có thể là chủ trọ, bảo vệ khu, hoặc một phòng khác cũng không về.
Khi có sự cố, làm như mọi lần: an toàn cho mình, cắt nguồn, chụp ảnh. Rồi nhắn cho người thân ở quê biết, kèm địa chỉ, và hẹn giờ nhắn lại. Một người ở xa vẫn có thể gọi 114, 115 giúp bạn nếu bạn không trả lời, miễn họ biết chính xác địa chỉ.
Câu mẫu nhắn người thân: "Mẹ ơi, phòng con vừa mất điện riêng, con đã ngắt aptomat, không có mùi gì, con ổn. Dãy trọ chỉ còn con với phòng số năm. Con nhắn chủ trọ rồi, chín giờ con nhắn mẹ tiếp." Một tin nhắn như vậy khiến người ở quê bớt lo, và nếu chín giờ không có tin, họ biết phải làm gì.
Nếu khu vắng đến mức bạn thấy bất an, đặc biệt khi mất điện ban đêm, cân nhắc sang ở tạm với bạn bè còn trong thành phố một hai đêm thay vì ở một mình trong phòng tối.
Sau Tết: danh sách việc cần gọi thợ
Mùng năm, mùng sáu, khi thợ bắt đầu nhận việc, lịch của họ thường kín. Ai có danh sách rõ ràng sẽ được xếp nhanh hơn và báo giá sát hơn. Chuẩn bị:
- Mỗi sự cố một dòng: chuyện gì, ngày nào, đã làm tạm thế nào, đang ở trạng thái gì.
- Ảnh chụp lúc xảy ra và ảnh hiện tại.
- Các câu hỏi cho thợ: tới khi nào, tính tiền thế nào, phát sinh khi nào, có biên nhận không.
- Báo chủ nhà danh sách đó nếu bạn ở thuê, để họ quyết thợ.
Sau khi sửa xong, gỡ những thứ làm tạm như xô, khăn, mảnh giấy dán trên van, và mở lại nguồn theo đúng hướng dẫn của thợ.
Giữ biên nhận của từng việc. Nếu Tết này có sự cố do quá tải, đây cũng là lúc nghĩ xem năm sau bếp nên cắm đồ thế nào, ổ nào dành cho nồi lẩu, ổ nào cho lò nướng, để mùng một năm sau không lặp lại.
Câu hỏi thường gặp
Ngày Tết có gọi được 114, 115 không?
Được. Các số khẩn cấp 113, 114, 115 trực suốt những ngày Tết. Có khói, lửa, mùi gas nồng, người bị thương, người bị kẹt thì gọi ngay, không ngại chuyện đầu năm. Nói rõ địa chỉ có mốc dễ tìm, chuyện gì đang xảy ra và có ai bị thương.
Aptomat nhảy liên tục ngày Tết có phải do quá tải không?
Thường là quá tải khi nhiều đồ điện công suất lớn chạy cùng lúc trên một nhánh. Rút bớt đồ, gài lên một lần; nếu giữ được thì chia đồ sang nhánh khác. Nếu rút hết đồ mà vẫn nhảy, có mùi khét hay ổ cắm ấm, để aptomat tắt và gọi thợ.
Gọi thợ ngày Tết có bị tính thêm tiền không?
Thường có phụ phí ngày lễ cao hơn ngày thường. Điều đó không sai, nhưng hỏi rõ trước khi thợ tới: tiền đi lại, tiền công, khi nào phát sinh, thay đồ thì báo trước, có biên nhận không. Có thể ghi âm hoặc nhắn tin lại nội dung đã thoả thuận.
Ống nước rỉ ngày Tết có cần gọi thợ ngay không?
Không cần nếu bạn đã khoá được van gần chỗ rỉ hoặc van tổng và nước đã ngừng. Đặt xô, lau khô, dùng nước ở chỗ khác vài ngày, ghi lại để sau Tết gọi thợ. Chỉ gọi gấp khi không khoá được nước hoặc nước tràn về phía ổ điện.
Chủ nhà về quê ăn Tết, nhà thuê có sự cố thì làm sao?
Làm những việc giữ an toàn như ngắt điện, khoá van, rồi nhắn chủ nhà tin đủ ý kèm ảnh. Hỏi chủ nhà muốn gọi thợ quen hay để bạn gọi. Nếu không cắt được nguồn gây hại, gọi thợ hoặc bảo vệ xử lý tạm và báo chủ nhà ngay.
Ngày Tết nhà đông người, gặp sự cố thì chia việc thế nào?
Một người lớn đưa trẻ nhỏ và người già ra khỏi khu vực có vấn đề và trông họ. Một người cắt nguồn hoặc gọi số khẩn cấp nếu cần. Một người chụp ảnh và gọi chủ nhà hoặc thợ. Chia việc rõ giúp tránh cảnh cả nhà cùng xúm vào một chỗ.