Khi phân vân, hỏi mình đúng một câu: có người nào đang có thể bị nguy hiểm không? Nếu có, hoặc không chắc là không, thì gọi số khẩn cấp ngay: 114 cho cháy, khói, mùi gas nồng, người kẹt; 115 cho người ngất, khó thở, bị thương, bị điện giật; 113 cho đe doạ, đánh nhau, có người đang đột nhập. Nếu chỉ có đồ đạc bị ảnh hưởng và mọi người đều an toàn, thì làm việc an toàn trước (ngắt điện, khoá van) rồi gọi thợ, chủ nhà hay ban quản lý.
Gọi số khẩn cấp rồi mà hoá ra không cần thì không phải lỗi. Người trực quen việc đó, họ chỉ cần bạn nói thật những gì mình thấy. Điều đáng tiếc hơn nhiều là chờ cho "chắc chắn" rồi mới gọi, khi khói đã lan hay người đã lả đi. Phần dưới phân biệt các ca hay làm người ta lưỡng lự, những hiểu lầm khiến người ta không gọi, và cách nói khi gọi lại báo tình hình đã ổn.
Dấu hiệu, mức độ và số cần gọi
Bảng này sắp theo cái bạn nhìn thấy hay ngửi thấy, không theo nguyên nhân, vì lúc đó bạn chưa biết nguyên nhân. Dòng đầu là ví dụ điền sẵn.
| Thấy gì | Mức | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| Mùi gas thoảng ngoài hành lang chung cư, không rõ từ nhà nào | Chưa rõ, có thể nặng | Bảo vệ, ban quản lý ngay; mùi nồng lên hoặc có người mệt thì 114 | Bấm chuông điện từng nhà, bật đèn hành lang |
| Khói từ khe cửa nhà bên cạnh, gọi cửa không ai thưa | Gấp | 114 | Tự phá cửa nhà người khác |
| Người ngã, nằm im, gọi không thưa | Gấp | 115 | Lay mạnh, đỡ dậy, cho uống |
| Aptomat nhảy một lần sau cơn mưa, bật lại không nhảy nữa, không mùi khét | Không gấp | Ghi lại, theo dõi; lặp lại thì gọi thợ điện | Gài cố khi nó nhảy liên tục |
| Nước rỉ dưới bồn rửa, sàn khô quanh ổ điện | Không gấp | Khoá van, gọi thợ nước hoặc chủ nhà | Lau sàn bằng tay ướt quanh ổ điện |
| Người lạ cố mở cửa nhà mình lúc khuya | Gấp | 113 | Mở cửa ra hỏi |
Hai dòng "không gấp" vẫn cần xử lý, chỉ là không cần số khẩn cấp. Chúng sẽ thành "gấp" nếu thêm dấu hiệu khác: mùi khét, tia lửa, nước lan tới ổ điện, người bị choáng.
Những hiểu lầm làm người ta không gọi
"Gọi rồi người ta tới mà không có gì thì ngại lắm." Người trực tổng đài và đội cứu nạn được giao đúng việc này: đi kiểm tra những gì người dân thấy là đáng ngại. Bạn báo thật, họ đánh giá. Cái ngại vài phút không đáng đổi với rủi ro.
"Chắc ai đó gọi rồi." Khi có nhiều người chứng kiến, mỗi người đều nghĩ vậy. Nếu không thấy tận mắt ai đang gọi, hãy tự gọi. Gọi trùng thì tổng đài tự gộp.
"Phải chắc là cháy mới được gọi 114." 114 lo cả cứu nạn cứu hộ chứ không riêng chữa cháy: người kẹt thang máy lâu, người mắc kẹt trong nhà khoá có nguy hiểm, mùi gas nồng, cây đổ đè lên nhà. Thấy khói mà chưa thấy lửa cũng gọi.
"Người bệnh bảo không sao, đừng gọi." Người đang mệt, đang choáng hay vừa ngửi nhiều khói thường nói "không sao". Nếu bạn thấy họ tái mặt, thở khó, nói lẫn lộn, gọi 115 và kể đúng như vậy.
"Gọi 113 là sẽ thành chuyện lớn." Gọi 113 khi có người đe doạ, đánh nhau, va chạm có tranh chấp không giải quyết được, hay có người đang cố vào nhà. Đó là để giữ an toàn cho bạn, không phải để làm to chuyện.
"Thợ quen tới nhanh hơn." Thợ không xử lý được người bị thương, người kẹt hay khói đang lan. Khi có mối nguy cho người, số khẩn cấp đi trước, thợ đi sau.
Ca lưng chừng: chưa thấy nguy cho người, nhưng có thể thành nguy
Có những chuyện ở khoảng giữa. Mùi gas thoảng mà không biết từ đâu. Một tiếng nổ lớn trong khu không rõ là gì. Dây điện võng thấp sau cơn gió nhưng chưa đứt. Ở các ca này, việc đầu tiên vẫn là an toàn: ra khỏi chỗ có mùi, tránh xa dây điện, giữ người khác tránh xa, không động vào gì.
Rồi gọi người có trách nhiệm gần nhất: bảo vệ, ban quản lý toà nhà, điện lực theo số in trên hoá đơn, trưởng khu phố. Họ có thể đến xem nhanh hơn và biết khi nào cần báo lên. Nếu trong vài phút không gọi được ai, hoặc dấu hiệu tăng lên (mùi nồng hơn, có tia lửa, có người chóng mặt), thì gọi 114.
Một cách nghĩ dễ dùng: nếu ngồi chờ thêm mười phút mà tình hình có thể tệ đi và có người ở gần đó, thì đừng chờ. Nếu ngồi chờ mười phút thì chỉ có đồ đạc hỏng thêm chút ít, thì làm việc an toàn rồi gọi thợ.
Đừng đi "điều tra" ở các ca lưng chừng. Đi lần theo mùi gas từng nhà, ra gần dây điện xem có điện không, mở nắp hộp kỹ thuật xem cái gì kêu: đó là những việc của người có dụng cụ và có chuyên môn.
Nói gì khi chính mình cũng chưa chắc
Không cần giả vờ chắc chắn để được coi trọng. Nói đúng mức mình biết, tách cái thấy khỏi cái đoán. Người trực cần biết cả hai, để tự đánh giá.
- Mở đầu thẳng thắn: "Em không chắc có cần không, nhưng em báo để bên mình biết." Rồi vào ngay địa chỉ, không giải thích thêm vì sao mình phân vân.
- Tách thấy và đoán: "Em thấy khói xám bay ra từ cửa sổ tầng hai nhà bên. Em đoán là khói bếp, nhưng gọi cửa không ai thưa."
- Nói cả những gì không thấy: "Không thấy lửa, không nghe tiếng kêu." Câu này giúp tổng đài xếp mức gấp, không làm cuộc gọi kém giá trị.
- Nói mình đang ở đâu so với chỗ đó: "Em đang đứng ở sân nhà mình, cách khoảng mười mét." Tổng đài biết bạn đã an toàn và có thể nhờ bạn quan sát thêm.
- Hỏi khi cần: "Em có nên báo các nhà xung quanh ra ngoài không?" Làm theo lời dặn, không tự làm thêm việc nguy hiểm.
Người trực có thể bảo chỉ cần theo dõi thêm, hoặc báo cho đơn vị khác. Không sao cả. Cuộc gọi của bạn vẫn có ích, vì vụ việc đã được ghi lại và có người biết.
Cách nói này cũng dùng được khi gọi bảo vệ, ban quản lý hay điện lực: nói cái thấy, nói cái chưa thấy, nói mình đang đứng ở đâu. Ba câu đó đủ để người nghe quyết định có cần đến ngay hay không.
Tình huống đi trọn: mùi gas ngoài hành lang lúc chiều
Năm giờ chiều, Minh đi làm về, bước ra khỏi thang máy ở tầng chín thì ngửi thấy mùi gas khá rõ ngoài hành lang. Nhà Minh dùng bếp từ. Không biết mùi từ căn nào. Minh đứng lại, phân vân: gọi 114 có quá không, hay chỉ là ai đó vừa thay bình gas?
Minh không bấm chuông các căn, không bật thêm đèn hành lang, cũng không vào nhà mình bật quạt. Cậu đi xuống cầu thang bộ hai tầng, nơi không còn mùi, rồi gọi bảo vệ: "Anh ơi, hành lang tầng chín toà C có mùi gas rõ, em không biết căn nào. Em đang ở cầu thang tầng bảy. Anh lên kiểm tra và báo các căn giúp em được không?"
Bảo vệ bảo đang lên. Minh chờ năm phút, mùi lan xuống cả cầu thang tầng tám. Lúc đó cậu gọi 114: "Em báo 114: chung cư…, toà C, hành lang tầng chín có mùi gas nồng, chưa rõ từ căn nào, bảo vệ đang lên. Em đang ở cầu thang bộ, chưa thấy ai mệt." Tổng đài ghi nhận và dặn không bật tắt điện, nhắc mọi người rời tầng đó.
Sau này biết được một căn quên khoá van sau khi nấu. Minh nghĩ lại, thấy hai cuộc gọi của mình là đúng thứ tự: người gần nhất trước, số khẩn cấp ngay khi dấu hiệu tăng lên.
Gọi rồi mà tình hình ổn lại, hoặc lỡ bấm nhầm số
Không cúp máy im lặng, không trốn cuộc gọi lại. Những việc này mất chưa tới một phút và giúp tổng đài điều người đi nơi khác.
- Lỡ bấm nhầm số khẩn cấp: khi có người nghe, nói ngay "Em xin lỗi, em bấm nhầm, ở đây không có sự cố". Cúp ngang có thể khiến tổng đài gọi lại để kiểm tra.
- Gọi xong, tình hình ổn lại (người ngất đã tỉnh, khói đã hết vì là khói bếp nhà bên): gọi lại số đó, nói "Em vừa báo lúc năm giờ mười ở địa chỉ…, giờ người đã tỉnh, ngồi dậy được" và để tổng đài quyết định có cần đến xem nữa không.
- Đội cứu nạn hay xe cấp cứu đã tới mà không cần nữa: vẫn ra đón, kể lại ngắn chuyện gì đã xảy ra. Họ cần nhìn tận mắt để đóng vụ việc.
- Đừng tự quyết "không cần đến nữa" thay cho người bệnh khi họ vừa ngất hay vừa khó thở, dù giờ đã đỡ. Cứ kể đúng cho tổng đài 115 và làm theo hướng dẫn.
Chuyện thật sự nên tránh là gọi trêu, gọi thử cho vui hay báo tin giả. Còn gọi vì thật lòng lo cho người là đúng việc của các số này.
Ca không cần số khẩn cấp: làm an toàn rồi gọi ai
Mất điện cả khu, không ai mắc kẹt, không ai dùng máy y tế. Hỏi hàng xóm, gọi điện lực theo số in trên hoá đơn để báo và hỏi thời gian. Rút phích các thiết bị lớn.
Nước rò, không lan tới điện. Khoá van tổng, báo chủ nhà hoặc ban quản lý, gọi thợ nước. Chụp ảnh chỗ rò.
Xe hỏng ở chỗ an toàn, mọi người khoẻ. Bật đèn, gọi người nhà, tiệm sửa gần nhất hay cứu hộ xe theo hợp đồng bảo hiểm.
Bị khoá ngoài, bên trong không có ai, không có bếp đang bật. Gọi người giữ chìa dự phòng, chủ nhà, ban quản lý, rồi mới tới thợ khoá có giấy tờ.
Nhưng nếu đổi một chi tiết thì đổi luôn số gọi. Bên trong có trẻ nhỏ, có bếp đang bật, người dùng máy thở mất điện, xe hỏng ngay giữa làn trên cao tốc: những chi tiết đó biến ca "chờ được" thành ca gọi 114 hoặc 115.
Câu hỏi thường gặp
Gọi 114 mà không có cháy thật có bị phạt không?
Các số khẩn cấp để người dân báo những gì mình thấy đáng ngại. Báo thật lòng mà sau đó không có sự cố không phải là báo tin giả. Thứ bị xử lý theo quy định là gọi quấy rối hay cố tình báo sai, kiểm lại quy định hiện hành khi cần.
Có mùi gas mà không chắc từ nhà mình, có nên gọi không?
Nên. Ra khỏi chỗ có mùi, không bật tắt điện, rồi báo bảo vệ hay ban quản lý nếu ở chung cư. Nếu mùi nồng, lan rộng, hoặc có người chóng mặt thì gọi 114 ngay, không cần chờ tìm ra nguồn.
Người nhà bảo không sao, không cho gọi 115 thì làm thế nào?
Nếu bạn thấy dấu hiệu đáng lo như khó thở, tái mặt, nói lẫn, ngất dù chỉ một lúc, thì gọi 115 và kể đúng những gì đã thấy. Người trực sẽ hỏi thêm và tư vấn. Quyết định cuối cùng dựa trên lời tổng đài, không phải trên câu không sao.
Nghe tiếng nổ lớn gần nhà mà không thấy gì thì có cần báo không?
Nếu sau tiếng nổ có khói, mùi lạ, mất điện, người kêu cứu thì gọi 114. Nếu không thấy gì bất thường, hỏi bảo vệ, hàng xóm, trưởng khu phố. Không đi lại gần chỗ nghi là nguồn tiếng nổ để xem.
Gọi 113 khi có người lạ lảng vảng trước nhà ban đêm có quá không?
Nếu người đó chỉ đi ngang thì chưa cần. Nếu họ cố mở cửa, trèo cổng, đe doạ, hay quay lại nhiều lần, gọi 113 và không mở cửa ra hỏi. Trong lúc chờ, bật đèn, báo hàng xóm qua điện thoại.