Trước khi thợ hay xe cứu hộ lên đường, hỏi đủ năm câu: bao lâu tới, tính tiền theo cách nào (đi lại, công, vật tư), phát sinh thì có báo trước khi làm không, có ghi biên nhận không, và gửi ảnh hay video trước được không. Nhưng chỉ gọi thợ sau khi đã làm xong việc an toàn: ngắt aptomat, khoá van, đưa xe vào chỗ an toàn. Có cháy, khói, gas nồng, người bị thương thì gọi 114 hoặc 115 trước, thợ để sau.
Năm câu này không nhằm mặc cả. Chúng giúp bạn quyết định có chờ người này hay gọi người khác, và giúp hai bên cùng hiểu một chuyện ngay từ đầu, để lúc làm xong không ai bất ngờ. Cả cuộc gọi chỉ cần hai, ba phút. Phần dưới là cách mô tả sự cố cho thợ, bảng năm câu kèm câu trả lời đáng lo, câu mẫu và những thông tin không nên nói qua điện thoại.
Gọi thợ sau khi đã làm an toàn, không phải để thay việc đó
Lúc nước đang phun hay aptomat đang nhảy, phản xạ đầu tiên của nhiều người là cầm máy gọi thợ. Nhưng thợ còn phải đi đường, có khi nửa giờ, có khi lâu hơn. Mười phút đầu là của bạn: ngắt aptomat khu vực bị ướt từ chỗ khô, khoá van nước tổng, rút phích, mở cửa thông gió, đưa xe vào lề và bật đèn khẩn cấp.
Làm xong những việc đó, bạn có hai cái lợi. Một là thiệt hại dừng lại, nên bạn không bị ép phải nhận người đầu tiên bắt máy với bất cứ điều kiện gì. Hai là khi gọi, bạn nói được tình trạng rõ ràng: "đã khoá van tổng, nước đã ngừng chảy", người thợ hiểu ngay mức độ gấp.
Nếu không biết van tổng ở đâu, không với tới aptomat, hoặc chỗ đó đang ướt, thì gọi chủ nhà hay ban quản lý trước, vì họ biết. Thợ chỉ là cuộc gọi thứ hai hoặc thứ ba.
Còn những việc thuộc về thợ thì để thợ: mở tủ điện, tháo ống, sửa bình nóng lạnh, kiểm tra đường gas, đụng vào ắc quy hay máy móc xe. Người gặp sự cố chỉ làm phần dừng nguy hiểm lại.
Nếu ở nhà thuê, gọi chủ nhà trước khi gọi thợ, trừ khi chủ nhà đã dặn cứ tự gọi. Nhiều chủ nhà có thợ quen, và chuyện ai trả tiền sau này phụ thuộc vào việc bạn đã báo họ lúc nào. Một tin nhắn kèm ảnh là đủ nếu họ không nghe máy.
Mô tả sự cố trong ba câu để thợ biết mang gì
Câu một: cái gì, ở đâu trong nhà hoặc trên xe. "Ống nước dưới bồn rửa bát bị phun ở chỗ nối", "aptomat tổng nhảy mỗi khi bật bình nóng lạnh", "xe máy chết máy, đề không nổ, đèn vẫn sáng". Tả cái thấy, không cần đoán bệnh.
Câu hai: đã làm gì. "Đã khoá van tổng, nước ngừng chảy", "đã tắt aptomat của bình, các phòng khác vẫn có điện", "xe đã dắt vào lề trước một tiệm tạp hoá". Câu này cho thợ biết mức gấp.
Câu ba: chỗ đến và lối vào. Địa chỉ, mốc dễ tìm, nhà trong ngõ thì xe máy hay ô tô vào được, chung cư thì tầng mấy và có phải đăng ký với bảo vệ không. Với cứu hộ xe: đường nào, hướng đi, mốc gần nhất, loại xe.
Có ảnh thì nói có ảnh. Một tấm ảnh chỗ hỏng và một tấm toàn cảnh thường giúp thợ biết mang đúng đồ, khỏi phải đi hai lượt.
Năm câu hỏi, vì sao hỏi, và câu trả lời đáng lo
Không có câu trả lời nào là "đúng" tuyệt đối, nhưng có những kiểu trả lời nên khiến bạn hỏi lại hay gọi thêm một người khác để so. Mọi khoản tiền trong bài chỉ là ví dụ giả định.
| Câu hỏi | Vì sao hỏi | Trả lời ổn | Trả lời nên dè chừng |
|---|---|---|---|
| Khoảng bao lâu anh tới được? | Để quyết định chờ hay gọi người khác | "Khoảng bốn mươi phút, trễ hơn anh gọi báo" | "Tới liền" mà không nói khoảng bao lâu |
| Tiền đi lại, tiền công, tiền đồ tính thế nào? | Để biết cái gì cố định, cái gì tuỳ | "Đi lại x đơn vị, công tuỳ việc, đồ thay báo giá trước" | "Tới xem rồi tính", không nói gì thêm |
| Nếu phải thay thêm đồ, anh có báo trước khi làm không? | Để không bị làm xong rồi mới báo | "Có, báo giá từng món, chị đồng ý mới làm" | "Cứ để anh lo" |
| Xong việc có ghi biên nhận không? | Để có giấy cho chủ nhà, bảo hiểm, bảo hành | "Có, ghi việc đã làm, đồ thay, bảo hành" | "Làm nhanh mà, giấy tờ làm gì" |
| Em gửi ảnh trước cho anh xem được không? | Để thợ mang đúng đồ, ước được việc | "Được, gửi qua tin nhắn số này" | Từ chối xem ảnh, chỉ giục chốt |
Một câu trả lời đáng lo không có nghĩa người đó xấu. Nhưng nếu có hai, ba câu như vậy trong cùng một cuộc gọi, và bạn đã làm xong việc an toàn, thì không có gì vội: gọi thêm một người để so.
Câu mẫu cho cuộc gọi đầu
Nói chậm, hỏi lần lượt. Nếu người kia trả lời một câu mà bỏ qua câu khác, hỏi lại câu bị bỏ.
- Thợ nước: "Em chào anh. Nhà em ở ngõ… gần chợ…, ống nước dưới bồn rửa bị phun ở chỗ nối, em đã khoá van tổng, giờ nước ngừng chảy. Anh cho hỏi anh tới mất khoảng bao lâu, tính tiền đi lại và tiền công thế nào, thay đồ thì báo trước khi làm được không, có ghi biên nhận không? Em gửi ảnh cho anh qua tin nhắn nhé."
- Thợ điện: "Chung cư…, toà B, tầng sáu. Aptomat của bình nóng lạnh nhảy hai lần, em đã tắt hẳn nó, phòng khác vẫn có điện. Không có mùi khét. Anh xem có tới tối nay được không, và báo em cách tính tiền trước nhé."
- Cứu hộ xe: "Xe máy của em chết máy, đề không nổ, em đã dắt vào lề trước tiệm tạp hoá, đường…, hướng đi về trung tâm. Anh tới mất bao lâu, chở xe đi đâu, tính tiền thế nào, em gửi vị trí cho anh được không?"
Sau cuộc gọi, nhắn lại một tin tóm tắt những gì hai bên vừa nói. Không cần trang trọng, chỉ cần có giờ và nội dung, để lúc thợ tới hai bên cùng nhìn vào một chỗ.
Tình huống đi trọn: ống nước phun lúc chín giờ tối
Chín giờ tối, chị Mai đang rửa bát thì nghe tiếng xì dưới tủ bồn rửa, mở ra thì nước phun ở chỗ nối ống, đọng ra sàn bếp. Ổ cắm của nồi cơm nằm trên mặt bếp, cách xa chỗ nước.
Chị khoá van nhỏ dưới bồn, không ăn thua, liền ra khoá van tổng ở đồng hồ nước ngoài cổng. Nước ngừng. Chị rút phích nồi cơm, lấy khăn chặn nước, chụp hai tấm ảnh chỗ nối và một tấm sàn bếp. Lúc này đã chín giờ mười.
Chị gọi người thợ quen trong khu, không ai nghe. Chị gọi người thứ hai, hỏi đủ năm câu. Người này nói tới ngay nhưng không chịu nói cách tính tiền, chỉ bảo "tới xem rồi tính, chị yên tâm". Chị cảm ơn, nói sẽ gọi lại. Người thứ ba nói khoảng bốn mươi phút tới được, đi lại x đơn vị (con số ví dụ), đồ thay báo giá trước, có ghi biên nhận, và nhận xem ảnh. Chị gửi ảnh, nhắn lại tóm tắt.
Vì nước đã ngừng, chị không phải nhận người đầu tiên bắt máy. Đêm đó nhà dùng nước trong xô đã hứng sẵn. Còn sửa thế nào là việc của người thợ khi tới, chị chỉ cần giữ tin nhắn để hai bên cùng nhìn lại.
Khi thợ tới cửa: kiểm lại những gì đã nói
Cuộc gọi đầu chỉ có ích nếu khi thợ tới, hai bên nhắc lại nó. Mất một phút ở cửa, đỡ nhiều phút tranh cãi lúc trả tiền.
Trước hết, xem có đúng người mình đã hẹn không: hỏi tên, so với tên và số máy trong cuộc gọi. Nếu người tới không phải người đã nói chuyện, hỏi vì sao, và gọi lại số đã gọi để hỏi. Đừng mở cửa ngay cho người tự xưng "bên kia cử tới" khi chưa kiểm.
Rồi nhắc lại thoả thuận bằng một câu: "Hồi nãy mình nói đi lại x đơn vị, công tuỳ việc, đồ thay anh báo trước rồi em đồng ý mới làm, xong có biên nhận. Anh xem rồi báo em nhé." Câu này không mang ý nghi ngờ. Nó chỉ đặt hai người vào cùng một chỗ trước khi bắt đầu.
Dẫn thợ tới chỗ hỏng, chỉ những gì mình đã làm: van đã khoá ở đâu, aptomat nào đã tắt. Sau đó đứng gần đủ để thấy họ làm gì, nhưng không chen vào tay nghề. Khi thợ báo cần thay thêm món gì, hỏi xin xem món cũ, rồi mới đồng ý.
Nếu ngay ở cửa, người thợ đổi hẳn cách tính đã nói, hay ép làm một việc lớn hơn nhiều so với cái bạn đã tả, bạn có quyền nói không và trả khoản đi lại đã thoả thuận. Chuyện từ chối thế nào cho êm có bài riêng trong cùng mục này.
Những điều không nên nói hay làm qua điện thoại
Không nói "nhà chỉ có mình em". Nếu đang ở một mình, chỉ cần nói "em ở nhà". Khi thợ tới, có thể nhờ hàng xóm qua ngồi cùng hoặc gọi video cho người nhà trong lúc thợ làm.
Không chuyển tiền cọc cho người chưa gặp. Thợ đứng đắn hiếm khi đòi chuyển trước chỉ để lên đường. Bị ép chuyển tiền "giữ lịch" thì cảm ơn và gọi người khác.
Không đọc mã, mật khẩu, số thẻ. Không có việc sửa ống nước hay cứu hộ xe nào cần mã xác thực ngân hàng hay mật khẩu tài khoản của bạn.
Không hứa trước "làm gì cũng được". Câu đó mở cửa cho mọi khoản phát sinh. Thay bằng "anh báo trước rồi em quyết".
Không nói trước sự cố to hơn thực tế để được tới nhanh. Thợ mang sai đồ, và khi tới, mức tiền họ nghĩ trong đầu cũng theo mức sự cố bạn đã tả.
Câu hỏi thường gặp
Thợ không nghe máy lúc khuya thì có nên gọi liên tục không?
Gọi hai lần, nhắn một tin ngắn có địa chỉ và sự cố, rồi gọi người khác. Trong lúc chờ, giữ các việc an toàn đã làm như van đã khoá, aptomat đã ngắt. Nếu sự cố tạm dừng được thì có thể chờ sáng.
Có nên gọi nhiều thợ cùng lúc để ai tới trước thì nhận không?
Không nên hẹn nhiều người cùng tới, vì sẽ khó xử và có thể phải trả phí đi lại cho người không làm. Có thể gọi hỏi vài người, rồi chốt một người rõ ràng và báo những người còn lại là đã có người.
Thợ nói không báo giá được qua điện thoại thì có hợp lý không?
Nhiều việc đúng là phải xem mới biết hết. Nhưng thợ vẫn nói được cách tính: tiền đi lại, tiền công tính theo việc hay theo giờ, đồ thay báo giá trước khi làm. Nếu đến cả cách tính cũng không nói, nên dè chừng.
Gửi ảnh cho thợ thì nên chụp những gì?
Một tấm cận chỗ hỏng, một tấm rộng hơn để thấy vị trí trong nhà, và một tấm có van, aptomat hay đồng hồ liên quan nếu có. Với xe, chụp chỗ xe đang đứng và phần nghi hỏng nếu nhìn thấy được.
Có nên ghi âm cuộc gọi với thợ không?
Cách gọn hơn là nhắn lại một tin tóm tắt những gì đã thống nhất ngay sau cuộc gọi. Nếu muốn ghi âm, nói trước cho người kia biết là cách đứng đắn. Tin nhắn có giờ thường đủ để hai bên cùng nhìn lại.
Khi nào thì không cần gọi thợ ngay trong đêm?
Khi đã dừng được nguy hiểm: van đã khoá, aptomat nhánh đã tắt mà các phòng khác vẫn dùng được, xe đã ở chỗ an toàn và có người đón về. Khi đó gọi thợ sáng hôm sau, có thời gian hỏi và so.