Khi thợ làm xong mới báo một con số cao hơn hẳn lời đã nói, làm ba việc theo thứ tự: đứng ở chỗ có người hoặc gần cửa, đừng tranh cãi một mình trong phòng kín; nhắc lại thoả thuận ban đầu bằng một câu bình thản và xin tách từng khoản; giữ bằng chứng (tin nhắn, ảnh đồ thay, giờ). Nếu người kia lớn tiếng, chặn cửa hay đe doạ, gọi người nhà, hàng xóm, bảo vệ; bị đe doạ thật thì gọi 113.
Phần lớn các vụ "đòi thêm" không cần tới chuyện lớn. Thường là có khoản phát sinh không được báo trước, hoặc hai bên hiểu khác nhau về chữ "tiền công". Bình tĩnh hỏi từng khoản là đủ để tách ra đâu là chi phí thật, đâu là đẩy giá. Bài này đi theo kiểu làm sai và làm đúng, kèm câu mẫu và một tình huống từ đầu tới cuối. Mọi con số tiền chỉ là ví dụ giả định.
Mười phút đầu khi nghe con số lạ
Người hay bị ép là người đang mệt, đang vội và muốn xong cho rồi. Cho mình vài phút, vì việc sửa đã xong, không còn gì gấp nữa.
- Hít một hơi, không trả lời ngay. Nói "anh chờ em một chút" là đủ. Con số không đổi trong năm phút, nhưng cái đầu của bạn thì bình tĩnh hơn.
- Đổi chỗ đứng. Ra phòng khách gần cửa, ra sân, ra hành lang có người qua lại. Nếu nhà có người khác, gọi họ ra đứng cùng.
- Mở lại tin nhắn hay nhật ký cuộc gọi. Tìm tin tóm tắt đã gửi sau cuộc gọi đầu, hoặc nhớ lại những gì đã nói. Đọc lại cho mình trước khi đọc cho thợ.
- Nhắc lại thoả thuận và xin tách khoản. Dùng câu mẫu ở phần dưới. Xin ghi từng khoản ra giấy: đi lại, công, từng món đồ thay.
- Xem đồ đã thay. Xin xem món cũ đã tháo ra và món mới đã lắp. Chụp ảnh cả hai.
- Trả phần không tranh cãi, nói rõ phần còn lại. Nếu khoản đi lại và tiền công đã thoả thuận, trả ngay phần đó, rồi nói phần phát sinh chưa được báo trước thì cần nói chuyện lại.
Đừng làm bước sáu khi đang một mình với người đang lớn tiếng. Nếu không khí căng, ưu tiên là có người khác ở cạnh, rồi mới bàn tiền.
Làm sai và làm đúng
Sai: cãi ngay "sao đắt thế, anh lừa em à". Đúng: "Hồi chiều qua điện thoại mình nói đi lại x đơn vị, công tuỳ việc, thay đồ thì anh báo trước. Giờ con số khác nhiều, anh ghi giúp em từng khoản được không?" Câu này không buộc tội ai, nhưng giữ được lời đã nói.
Sai: trả hết cho xong rồi về đăng mạng. Đúng: chỉ trả phần hai bên đã thống nhất, ghi rõ phần còn lại chưa thống nhất. Trả hết thì chuyện coi như xong; khiếu nại sau khó hơn nhiều.
Sai: từ chối trả bất cứ thứ gì. Đúng: tiền đi lại và tiền công cho phần việc đã thoả thuận là chính đáng. Giữ lời của mình thì mới có cơ sở đòi người kia giữ lời của họ.
Sai: đứng trong phòng kín, cửa đóng, tranh cãi một mình. Đúng: ra chỗ có người qua lại, mở cửa, gọi người nhà hay hàng xóm. An toàn của bạn quan trọng hơn khoản chênh lệch.
Sai: ký biên nhận có con số mình chưa đồng ý. Đúng: chỉ ký khi biên nhận ghi đúng việc đã làm và số tiền đã thống nhất. Nếu có khoản tranh chấp, ghi thêm một dòng "khoản… chưa thống nhất".
Sai: doạ "em gọi công an bây giờ" khi người kia chỉ đang nói to. Đúng: giữ giọng bình thường, gọi người nhà hay bảo vệ. Gọi 113 khi có đe doạ thật, giữ đồ, chặn cửa, không cho bạn rời đi.
Câu mẫu cho từng lúc
Giọng đều, câu ngắn, không đùa, không mỉa. Mục đích là đưa hai bên về chỗ đã nói, không phải thắng cuộc cãi.
- Khi nghe con số: "Anh cho em xem từng khoản nhé, em ghi lại rồi mình nói."
- Khi có khoản phát sinh không được báo trước: "Món này anh không báo em trước khi thay. Nếu biết giá này em đã hỏi thêm chỗ khác. Mình tính lại phần này được không anh?"
- Khi người kia bảo "giá chung ai cũng vậy": "Có thể ạ, nhưng hồi chiều anh nói khác. Em trả đúng phần đã nói trước, phần chênh mình bàn tiếp."
- Khi muốn có người làm chứng: "Anh chờ em chút, em gọi chồng em ra cùng nói chuyện." Hoặc gọi bảo vệ toà nhà: "Anh ơi, căn 1204 có chút chuyện về tiền với thợ, anh lên giúp em được không?"
- Khi người kia không chịu ghi biên nhận: "Không có biên nhận thì em không trả khoản phát sinh được, vì em còn phải báo lại chủ nhà."
Làm ngay, gọi ai, đừng làm
Chia theo mức căng thẳng. Dòng đầu là tình huống giả định điền sẵn.
| Lúc | Làm ngay | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| Thợ báo 9 đơn vị, lúc đầu nói khoảng 3 đơn vị (ví dụ) | Xin tách khoản, xem đồ thay, chụp ảnh | Người nhà ra đứng cùng | Trả hết cho xong, cãi tay đôi |
| Người kia lớn tiếng, không chịu ghi khoản | Ra chỗ có người, mở cửa | Hàng xóm, bảo vệ, ban quản lý | Đóng cửa tranh cãi |
| Người kia không cho ra khỏi phòng, giữ đồ, doạ | Rời chỗ đó nếu được, gọi to | 113 | Giằng co, giật lại đồ |
| Đã trả xong, về sau thấy bị đội giá | Giữ tin nhắn, ảnh, biên nhận | Phản ánh qua kênh bảo vệ người tiêu dùng nơi mình ở | Đăng tên, ảnh người thợ lên mạng khi chưa rõ |
Chuyện phản ánh sau sự cố, giấy tờ nào cần giữ và gửi đi đâu có bài riêng trong mục sau sự cố. Ở đây chỉ cần nhớ: giữ lại mọi thứ, đừng xoá tin nhắn nào.
Giữ lại gì ngay tại chỗ, trước khi thợ rời đi
Ảnh đồ cũ và đồ mới. Chụp món đã tháo ra đặt cạnh món mới lắp, chụp chỗ đã sửa. Nếu thợ mang đồ cũ đi, xin để lại hoặc ít nhất chụp trước khi họ cất.
Tờ ghi từng khoản. Dù chỉ là mảnh giấy viết tay, nhờ thợ ghi từng khoản và ký hay ghi tên. Chụp lại tờ đó ngay.
Tin nhắn và nhật ký cuộc gọi. Không xoá tin nhắn nào với số máy đó. Chụp màn hình tin tóm tắt đã gửi sau cuộc gọi đầu, kèm giờ.
Tên, số máy, giờ đến, giờ đi. Ghi vào ghi chú của điện thoại khi thợ còn ở đó. Nếu có xe, ghi màu xe; không cần chụp mặt người thợ.
Người làm chứng. Ghi lại ai đã đứng cùng lúc nói chuyện: người nhà, bảo vệ, hàng xóm. Khi cần phản ánh sau này, lời của người thứ ba có giá trị hơn lời một phía.
Ở nhà thuê thì báo chủ nhà ngay tối đó. Gửi ảnh và tờ ghi khoản, nói rõ phần nào đã trả, phần nào còn tranh chấp. Chủ nhà biết sớm thì dễ nói chuyện về việc ai chịu khoản nào.
Tình huống đi trọn: aptomat thay xong, con số gấp ba
Bốn giờ chiều, nhà chị Lan bị nhảy aptomat liên tục mỗi khi bật bình nóng lạnh. Chị tắt aptomat của bình, gọi thợ điện. Qua điện thoại thợ nói đi lại x đơn vị, tiền công tuỳ việc, khoảng ba đơn vị là xong, thay đồ thì báo trước. Chị nhắn lại một tin tóm tắt.
Thợ tới, làm khoảng bốn mươi phút trong lúc chị nấu cơm ở bếp. Xong việc, anh ta báo chín đơn vị: thay aptomat của bình, thay một đoạn dây, thêm "công kiểm tra toàn bộ". Không có món nào được báo trước.
Chị Lan không trả lời ngay. Chị ra phòng khách gần cửa, gọi cậu em trai ở phòng trên xuống. Chị mở tin nhắn cũ và nói: "Hồi chiều mình nói khoảng ba đơn vị, thay đồ anh báo trước. Anh ghi giúp em từng khoản, cho em xem đồ cũ đã tháo." Anh thợ ghi ra: công hai, aptomat hai, dây một, kiểm tra toàn bộ ba, đi lại một. Chị chụp ảnh tờ ghi và đồ cũ.
Chị trả tiền đi lại, tiền công và hai món đồ đã thấy tận mắt, nói rõ phần "kiểm tra toàn bộ" chị không yêu cầu và không được báo trước. Anh thợ cằn nhằn, nhưng có cậu em đứng đó, cuối cùng ghi biên nhận với số đã trả. Tối đó chị ghi lại tên, số máy, giờ, và lưu tất cả ảnh vào một thư mục.
Những điều không cần hoảng
Không phải mọi khoản thêm đều là chặt chém. Có những việc chỉ lộ ra khi đã mở: ống bị mục cả đoạn, dây đã chảy nhựa bên trong. Thợ báo thêm khoản đó là bình thường. Cái không bình thường là làm xong rồi mới báo.
Vì vậy, câu hỏi không phải là "có thêm hay không" mà là "có được báo trước hay không". Nếu được báo và bạn đã gật, thì đó là thoả thuận mới, dù miệng chỉ nói "ừ anh cứ làm". Nếu không được báo, bạn có quyền xin tính lại phần đó.
Cũng không cần lo mình bị coi là khó tính. Hỏi từng khoản, xin xem đồ cũ, xin biên nhận là việc mà thợ làm ăn đứng đắn gặp hàng ngày và không phật ý. Người phật ý nhiều nhất thường là người biết con số khó giải thích.
Một chuyện nữa không cần hoảng: người thợ cằn nhằn, nói mình "khó tính", "lần sau không tới nữa". Đó là lời nói lúc bực, không phải đe doạ. Bạn không cần đáp lại, cũng không cần thanh minh. Chỉ khi có hành động như chặn cửa, giữ đồ, doạ đánh thì mới là chuyện của bảo vệ hay 113.
Và nếu lần này lỡ trả hết rồi mới thấy bất hợp lý, cũng đừng tự trách quá. Giữ lại bằng chứng, rút kinh nghiệm cho lần sau: hỏi cách tính qua điện thoại, nhắn tóm tắt, dặn báo trước khi thay. Những bước đó mất vài phút, đỡ được cả buổi bực bội.
Câu hỏi thường gặp
Thợ nói phải thay thêm đồ mới làm tiếp được thì làm sao?
Xin xem chỗ hỏng và món định thay, hỏi giá món đó trước khi đồng ý. Nếu thấy chưa yên tâm, có thể bảo thợ dừng ở mức an toàn, trả phần đã làm, rồi hỏi thêm chỗ khác. Đừng gật cho qua chỉ vì đang mệt.
Không có tin nhắn hay giấy tờ gì lúc đầu thì có đòi tính lại được không?
Vẫn nói chuyện được dựa trên những gì hai bên đã nói, và đòi tách từng khoản, xem đồ thay. Không có bằng chứng thì khó hơn, nên lần sau nhớ nhắn lại một tin tóm tắt ngay sau cuộc gọi đầu.
Thợ doạ tháo lại đồ vừa lắp nếu không trả đủ thì xử lý thế nào?
Giữ bình tĩnh, gọi người nhà hoặc bảo vệ ra cùng. Nếu đồ đó là cái giữ an toàn như aptomat, cứ đề nghị để nguyên và hai bên ghi lại khoản chưa thống nhất. Nếu bị đe doạ, gọi 113.
Có nên trả bằng chuyển khoản không?
Chuyển khoản để lại dấu vết có giờ và số tiền, tiện cho việc đối chiếu sau này. Ghi nội dung chuyển khoản ngắn gọn như tên việc và ngày. Dù trả cách nào, vẫn nên xin biên nhận ghi việc đã làm.
Ở một mình mà thợ lớn tiếng thì làm gì trước?
Ra gần cửa hoặc ra hẳn ngoài hành lang, sân, chỗ có người. Gọi điện cho người nhà, bật loa ngoài để có người nghe cùng. Gọi bảo vệ hay hàng xóm. Chuyện tiền để sau khi bạn đã thấy an toàn.