Thấy khói bốc lên từ nắp capo thì làm ba việc ngay: bật đèn khẩn cấp, tấp vào lề và tắt máy; cho mọi người ra khỏi xe, đi ra xa về phía đầu gió, mang theo điện thoại; gọi 114 nếu khói màu đen, có mùi khét nhựa, cao su hay thấy lửa — gọi trước khi gọi cứu hộ hay gara. Không mở nắp capo, không quay lại lấy đồ.
Không phải lần nào khói dưới nắp capo cũng là cháy. Rất nhiều lần đó là hơi nước từ hệ thống làm mát bị sôi, trông trắng và có mùi hơi ngọt. Nhưng người đứng cạnh xe không có cách chắc chắn để phân biệt trong vài giây, và cái giá của việc đoán sai thì không cân xứng. Vì vậy mười phút đầu luôn giống nhau: tắt máy, ra xa, quan sát từ chỗ an toàn, rồi mới quyết định gọi ai.
Nhìn từ xa: dấu hiệu, mức độ, gọi ai
Bảng này dùng khi mọi người đã ra khỏi xe và đứng ở chỗ an toàn. Đừng đứng sát nắp capo để “xem cho rõ”.
| Thấy gì | Mức độ | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| Hơi trắng mỏng, mùi hơi ngọt, kim nhiệt độ lên cao | Thường là nước làm mát sôi; vẫn để nguội, không đi tiếp | Cứu hộ hoặc gara; người nhà | Không mở nắp két nước, không đổ nước lạnh vào máy nóng |
| Khói xám hoặc xanh, mùi dầu khét | Dầu nhỏ giọt lên chỗ nóng; có thể bén lửa | Gọi cứu hộ; nếu khói dày lên thì 114 | Không khởi động lại, không đứng gần |
| Khói đen, mùi khét nhựa, cao su, dây điện | Có thể đang cháy dưới nắp | 114 ngay | Không mở nắp capo, không quay lại lấy đồ |
| Thấy lửa qua khe nắp hay gầm xe | Đang cháy | 114 ngay, rồi 115 nếu có người bị bỏng hay khó thở | Không tới gần, không tự dập |
| Khói trong khoang lái, từ bảng điều khiển | Có thể chập điện | 114, ra khỏi xe ngay | Không ngồi lại tắt từng nút |
Khi không chắc mình đang ở dòng nào, xếp lên dòng nặng hơn. Gọi 114 rồi hoá ra chỉ là hơi nước thì cũng không có gì sai; tổng đài sẽ hỏi bạn vài câu và nói bạn làm gì tiếp.
Vì sao không mở nắp capo
Không khí lùa vào có thể làm lửa bùng lên. Nếu bên dưới đang âm ỉ cháy, nắp đóng giữ cho lửa thiếu khí. Mở nắp là cho nó thêm khí đúng lúc mặt bạn ở ngay đó.
Hơi nước và nước làm mát rất nóng. Ngay cả khi chỉ là sôi nước, hơi phả ra hay nắp két nước bật lên có thể gây bỏng mặt và tay.
Nhìn vào cũng không giúp được gì trong mười phút đầu. Người thường không sửa được gì dưới nắp capo ngay lúc đó. Việc có ích duy nhất là để máy nguội, để người có đồ nghề tới làm.
Chốt nắp và nắp xe cũng đã nóng. Kim loại quanh khoang máy sau một quãng đường dài, cộng thêm sự cố, nóng đủ để bỏng tay nếu chạm vào.
Bình chữa cháy trên xe là chuyện của người đã được hướng dẫn. Nếu bạn chưa từng được hướng dẫn dùng, đừng tới gần một chiếc xe đang bốc khói đen chỉ để thử. Ra xa, gọi 114, làm theo hướng dẫn của tổng đài.
Mười phút đầu, đi theo từng việc
Phần lớn những ca khói dưới nắp capo diễn ra khi xe đang chạy, nên việc đầu tiên là đưa xe ra khỏi dòng xe mà không gây thêm nguy hiểm.
- Bật đèn khẩn cấp, giảm tốc đều, tìm chỗ tấp vào lề xa nhà dân, cây xăng, xe khác đang đỗ nếu có thể chọn.
- Dừng hẳn, về số đỗ hoặc số không, kéo phanh tay, tắt máy. Tắt máy để quạt và bơm ngừng đẩy thêm nhiên liệu, dầu tới chỗ nóng.
- Mọi người xuống xe bằng cửa phía lề, mang điện thoại, không lấy hành lý cồng kềnh trong cốp.
- Đi ra xa khỏi xe, về phía khói không bay tới, đứng sau lan can hoặc ra hẳn bãi đất ngoài mép đường. Giữ trẻ nhỏ, vật nuôi ở cạnh mình.
- Quan sát màu khói, mùi từ chỗ đứng. Khói đen, mùi khét hay thấy lửa thì gọi 114 ngay.
- Nếu chỉ là hơi trắng và nhạt dần, gọi cứu hộ hoặc gara. Đặt thêm biển tam giác nếu đi lại an toàn.
- Nhắn cho người nhà vị trí và tình hình. Chụp ảnh từ xa nếu được, không lại gần để chụp.
Nếu xe đang đỗ ở bãi xe hầm khi khói bốc lên, việc vẫn như vậy: ra xa, báo bảo vệ bãi xe, gọi 114. Bãi kín thì khói lan nhanh hơn ngoài trời, đừng nán lại.
Gọi 114 và gọi cứu hộ: nói gì
Khi gọi 114, người nghe cần biết ba thứ: ở đâu, đang có gì, người đã an toàn chưa. Câu mẫu: “Alo, tổng đài 114 phải không ạ. Xe ô tô con đang bốc khói đen dưới nắp capo, ở quốc lộ…, chiều đi về…, gần cột cây số… hoặc gần cây xăng…. Xe đã dừng ở lề, đã tắt máy. Bốn người trên xe đã ra ngoài đứng cách xa, không ai bị thương. Chưa thấy lửa nhưng mùi khét nồng.” Rồi giữ máy, trả lời các câu hỏi và làm theo hướng dẫn.
Khi khói chỉ là hơi trắng và đã nhạt dần, gọi cứu hộ hoặc gara: “Xe mình bị lên nhiệt, có hơi trắng bốc lên dưới nắp capo, đã tắt máy và để nguội. Xe đang ở…. Bên anh cho người tới xem tại chỗ hay kéo về gara? Anh tới khoảng bao lâu, có báo trước chi phí đi lại không?”
Cũng nên báo cho tổng đài cứu hộ biết trước khi họ tới: xe có bốc khói, đã để nguội bao lâu. Người tới sẽ biết cần chuẩn bị gì. Không tự khởi động lại xe để “thử xem còn chạy không” trong lúc chờ.
Một ca đi trọn: anh Tùng trên quốc lộ giữa trưa
- Mười hai giờ trưa, anh Tùng đang chạy xe một mình trên quốc lộ thì đèn nhiệt độ chuyển đỏ, rồi một làn khói trắng thoát ra từ khe nắp capo.
- Anh bật đèn khẩn cấp, giảm tốc, tấp vào bãi đất trống bên phải, xa một quán nước ven đường, tắt máy và kéo phanh tay.
- Anh xuống xe, cầm điện thoại và ví, đi ra phía đầu gió, đứng cách xe một quãng xa. Anh không mở nắp, dù chủ quán nước đi ra bảo “mở nắp cho nhanh nguội”.
- Anh quan sát: khói trắng, có mùi hơi ngọt, nhạt dần sau vài phút, không thấy khói đen hay lửa. Anh quyết định không gọi 114, mà gọi số cứu hộ trong hợp đồng bảo hiểm, nói rõ xe lên nhiệt, đã tắt máy và để nguội.
- Trong lúc chờ, anh chụp ảnh bảng đồng hồ qua cửa kính, ảnh xe từ xa, ghi giờ đèn đỏ sáng. Anh gửi vị trí cho người nhà.
- Khi cứu hộ tới, người thợ kiểm tra và khuyên kéo xe về gara chứ không chạy tiếp. Anh hỏi rõ kéo về đâu, ước chi phí trước, xin biên nhận rồi mới đồng ý.
Nếu lúc đó khói chuyển sang xám đen hay có mùi khét nhựa, mọi thứ đổi khác: anh gọi 114 trước, rồi mới gọi bất kỳ ai khác.
Khi khói xảy ra ở chỗ khó: cao tốc, kẹt xe, có trẻ nhỏ
Trên cao tốc. Tấp vào làn khẩn cấp, mọi người ra sau lan can, đứng xa về phía trước theo chiều xe chạy và về phía đầu gió. Gọi 114 nếu khói sẫm, rồi gọi đường dây nóng của tuyến để họ cử xe chắn phía sau. Không đứng giữa xe và lan can.
Đang kẹt giữa dòng xe đứng yên. Không cần cố lách ra lề nếu không có lối. Tắt máy ngay tại chỗ, bật đèn khẩn cấp, mọi người xuống xe, đi sang vỉa hè hoặc lề đường. Báo cho xe xung quanh biết để họ không đứng sát, rồi gọi 114 nếu khói đậm lên.
Trên xe có trẻ nhỏ ngồi ghế an toàn. Người lớn tháo dây cho trẻ trước, bế ra trước, rồi mới quay sang người già và đồ đạc. Không bảo trẻ tự xuống trong lúc mình còn đang tắt máy.
Trên xe có người già, người đi lại khó. Đỡ họ ra bằng cửa phía lề và dìu tới chỗ an toàn trước khi làm bất cứ việc gì khác. Nếu họ thấy khó thở, ho nhiều vì hít phải khói, gọi 115 và làm theo hướng dẫn của tổng đài.
Xe đang sạc hoặc là xe điện. Ra xa, gọi 114, nói rõ đây là xe điện hoặc xe đang cắm sạc. Không rút sạc, không lại gần cổng sạc khi đang có khói.
Hiểu lầm hay gặp
“Khói trắng là không sao, chạy tiếp được.” Hơi trắng nghĩa là máy đang quá nóng. Chạy tiếp có thể làm hỏng máy nặng hơn nhiều, và hơi trắng có thể chuyển sang khói thật. Dừng và để nguội.
“Đổ nước lạnh vào cho nguội nhanh.” Nước lạnh dội vào khoang máy đang nóng có thể làm nứt chi tiết kim loại, và người đổ phải đứng sát xe. Để máy nguội tự nhiên với nắp đóng.
“Gọi 114 mà không cháy thì bị trách.” Tổng đài muốn được báo sớm hơn là muộn. Bạn chỉ cần nói đúng những gì thấy; họ sẽ quyết định cần cử người hay không.
“Phải lấy giấy tờ xe ra trước đã.” Giấy tờ có thể làm lại, người thì không. Nếu khói đã đậm, đừng quay vào xe lấy bất cứ thứ gì.
“Tắt máy rồi thì đứng cạnh xe cũng được.” Tắt máy chỉ ngừng đẩy thêm nhiên liệu và dầu tới chỗ nóng, không làm chỗ đang nóng nguội ngay. Vẫn đứng xa cho tới khi khói tắt hẳn hoặc người có đồ nghề tới.
Ghi lại gì, và việc của ngày mai
Ghi giờ đèn báo bắt đầu sáng, khoảng bao lâu sau thì có khói, màu khói, mùi. Ảnh bảng đồng hồ, ảnh xe ở chỗ dừng, biên nhận cứu hộ. Nếu 114 tới, ghi lại tên đơn vị, giờ tới. Những ghi chép này giúp gara tìm đúng chỗ hỏng và cần cho công ty bảo hiểm nếu hợp đồng của bạn có phần này.
Ngày mai, khi xe đã ở gara, đừng vội đồng ý thay cả loạt đồ chỉ vì “đã bốc khói”. Hỏi rõ nguyên nhân, chi phí từng phần, xin giữ lại đồ hỏng nếu bảo hiểm cần. Và một việc nhỏ cho lần sau: biết đèn báo nhiệt độ trên đồng hồ xe mình trông thế nào, để thấy nó sáng là tấp vào ngay, trước khi có khói. Kim nhiệt độ thường đứng yên ở khoảng giữa suốt cả quãng đường; thấy nó nhích dần lên là tín hiệu sớm hơn bất cứ làn khói nào.
Câu hỏi thường gặp
Khói trắng dưới nắp capo có phải là xe đang cháy không?
Thường khói trắng mỏng, mùi hơi ngọt là hơi nước từ hệ thống làm mát bị sôi. Nhưng không thể chắc chắn trong vài giây, nên vẫn tắt máy, ra xa và quan sát. Khói chuyển màu sẫm hay có mùi khét thì gọi 114.
Có nên mở nắp capo cho máy nhanh nguội không?
Không nên. Nếu bên dưới đang cháy âm ỉ, mở nắp là cho thêm không khí. Nếu chỉ là sôi nước, hơi nóng và nước nóng có thể gây bỏng. Để nắp đóng, chờ người có đồ nghề tới.
Thấy khói rồi có nên chạy thêm một đoạn tới gara gần đó không?
Không. Mỗi phút máy còn chạy là thêm dầu, nhiên liệu được bơm tới chỗ nóng. Tấp vào lề an toàn gần nhất và tắt máy. Nếu sau đó xe cần di chuyển, để cứu hộ kéo.
Khi nào thì gọi 114 thay vì gọi cứu hộ?
Khi khói màu đen hoặc xám đậm, có mùi khét nhựa, cao su, dây điện, khi thấy lửa, hoặc khói bốc ra từ trong khoang lái. Không chắc thì gọi 114, tổng đài sẽ hỏi và hướng dẫn bạn.
Đứng cách xe bao xa là đủ an toàn?
Càng xa càng tốt, ra khỏi phần đường xe chạy, đứng ở phía khói không bay tới, sau lan can hoặc ngoài bãi đất. Không đứng tụm cạnh cửa xe để gọi điện hay chụp ảnh.
Xe trong bãi xe chung cư bốc khói thì làm gì?
Ra khỏi khu vực đó ngay, báo bảo vệ bãi xe và gọi 114, nói rõ tầng hầm nào, vị trí gần lối nào. Không quay lại dời xe hay lấy đồ, bãi kín thì khói lan nhanh.