Khi gọi 114 hay 115, nói đúng thứ tự này: địa chỉ kèm một mốc dễ tìm, rồi chuyện gì đang xảy ra, rồi có ai bị thương hay còn kẹt bên trong không. Ba ý đó nằm gọn trong ba mươi giây đầu. Sau đó mới tới việc mình đã làm gì (đã ngắt điện, đã ra ngoài) và số máy để tổng đài gọi lại. Không cần chào hỏi dài, không cần kể nguyên do, không cần biết từ chuyên môn.
Lý do phải theo thứ tự: người nhận cuộc gọi cần biết đi đâu trước khi biết chuyện gì, vì xe có thể được điều đi ngay trong lúc bạn còn đang nói. Nếu đường dây bị ngắt giữa chừng, câu đầu tiên bạn kịp nói ra phải là câu có ích nhất. Phần dưới là năm ý theo thứ tự, câu mẫu cho các tình huống hay gặp, và những việc làm trong lúc chờ người tới.
Năm ý theo thứ tự, mỗi ý một câu
Viết ra hay đọc thầm một lần thì lúc gấp sẽ tự bật ra. Mỗi ý chỉ một câu, nói chậm hơn bình thường một chút vì người hoảng thường nói nhanh và nuốt chữ.
- Ở đâu. Số nhà, ngõ hoặc hẻm, tên đường, phường hoặc xã, rồi một mốc mà người lạ nhìn thấy được: cổng chợ, trường học, cây xăng, ngã ba có quán nước. Ở chung cư thì nói tên toà, tầng, số căn và lối vào nào gần nhất.
- Chuyện gì. Một câu tả cái đang thấy chứ không đoán nguyên nhân: "khói đen bốc ra từ tủ điện tầng một", "có mùi gas rất nồng ở bếp", "một người bị ngã xe không đứng dậy được".
- Người. Có ai bị thương, bất tỉnh, còn kẹt trong nhà, trong thang máy, trong xe không. Bao nhiêu người, già hay trẻ. Nếu mọi người đã ra ngoài an toàn thì nói luôn, vì tin đó cũng quan trọng.
- Đã làm gì. Đã ngắt aptomat tổng, đã khoá van, đã ra ngoài, đã bật đèn khẩn cấp và đặt biển cảnh báo. Câu này giúp người tới biết họ sẽ gặp cái gì.
- Số gọi lại và giữ máy. Nếu đang gọi bằng máy người khác thì đọc số máy của mình. Sau đó không cúp trước, để tổng đài hỏi thêm hoặc dặn việc cần làm.
Nếu chỉ kịp nói một câu rồi máy rớt, câu đó phải là địa chỉ. Gọi lại ngay, nói "vừa gọi bị ngắt" rồi tiếp từ ý thứ hai.
Câu mẫu cho bốn tình huống hay gặp
Đọc qua một lần các câu dưới đây. Lúc thật không cần nhớ nguyên văn, chỉ cần giữ đúng khung: ở đâu, chuyện gì, người thế nào, đã làm gì.
- Tủ điện bốc khói: "Alo tổng đài 114 phải không ạ. Nhà số mười hai, ngõ ba mươi, gần cổng chợ, phường… Tủ điện tầng một đang bốc khói đen, trong nhà bốn người đã ra ngoài hết, không ai bị thương. Em đã ngắt cầu dao tổng ở ngoài cửa. Số em đang gọi đây."
- Mùi gas nồng, đã ra ngoài: "Em báo 114: căn hộ tầng tám, toà B, lối vào cạnh sân chơi. Bếp có mùi gas rất nồng, cả nhà đã ra hành lang, chưa ai chóng mặt. Em không bật tắt gì, gọi từ ngoài hành lang."
- Người bị thương trên đường: "Em gọi 115: đường đê gần trạm bơm, hướng đi ra quốc lộ, cách cầu khoảng năm trăm mét. Một người đàn ông chừng sáu mươi tuổi ngã xe, còn tỉnh, kêu đau chân, không đứng dậy được. Đã có người dựng xe vào lề."
- Người kẹt thang máy và mệt: "Em báo 114: chung cư…, toà A, thang máy số hai dừng giữa tầng năm và sáu. Bên trong có hai người, một cụ bà kêu khó thở. Bảo vệ toà nhà đã được báo nhưng chưa mở được."
Để ý: không câu nào bắt đầu bằng "dạ em xin lỗi làm phiền". Lịch sự là nói rõ, không phải nói dài. Cũng không câu nào có chữ "hình như" ở phần địa chỉ; nếu không chắc số nhà thì nói mốc thật cụ thể thay vì đoán.
Trước khi bấm số: làm gì, gọi ai, đừng làm gì
Gọi từ chỗ an toàn quan trọng ngang với gọi đúng số. Bảng dưới dành cho phút đầu tiên, trước và trong lúc bấm máy.
| Tình huống | Làm ngay | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| Khói, mùi khét lan ra trong nhà | Ra ngoài, kéo mọi người ra theo, khép cửa phía sau | 114 | Quay vào lấy điện thoại, giấy tờ, ví |
| Mùi gas nồng | Ra khỏi phòng, mở cửa trên đường đi nếu tiện | 114, gọi từ ngoài phòng | Bật tắt công tắc, gọi điện ngay trong bếp |
| Người bị điện giật | Ngắt aptomat tổng nếu với được từ chỗ khô | 115, rồi người nhà | Chạm vào người đó bằng tay trần |
| Ngã xe, người không đứng dậy | Đưa những người còn lại vào lề, bật đèn khẩn cấp nếu là ô tô | 115, có tranh cãi thì thêm 113 | Tự kéo, dựng người bị thương dậy |
Nếu đang ở chỗ nguy hiểm mà cầm sẵn điện thoại, vẫn đi ra trước rồi mới gọi. Ba mươi giây đi ra không làm chậm việc cứu, còn ba mươi giây đứng lại có thể biến chính bạn thành người cần được giúp.
Khi tổng đài hỏi lại: trả lời ngắn, đừng kể lại từ đầu
Người trực tổng đài sẽ hỏi theo khung của họ, thường là hỏi lại địa chỉ, hỏi có ai bị thương, hỏi cháy cái gì hoặc người bệnh có tỉnh không. Bị hỏi lại không có nghĩa là bạn nói sai. Họ cần nghe hai lần để chép đúng, nhất là tên ngõ, tên thôn dễ nghe nhầm.
Trả lời đúng câu được hỏi. Hỏi "mấy người" thì nói số, hỏi "có tỉnh không" thì nói tỉnh hay không, kèm một chi tiết nhìn thấy được như "mở mắt, trả lời được" hoặc "gọi không thưa". Đừng chuyển sang kể chuyện vì sao xảy ra, ai có lỗi, mình đã gọi thợ chưa. Những chuyện đó để sau.
Nếu không biết thì nói không biết. "Em không rõ trong căn bên cạnh còn người không" có ích hơn một câu đoán. Nếu tổng đài dặn làm gì, ví dụ ra đầu ngõ đón, mở sẵn cổng, tránh xa xe, thì nhắc lại một lần cho chắc rồi làm.
Có hai chỗ người gọi hay vấp. Một là đọc địa chỉ theo kiểu quen miệng, như "nhà em gần nhà ông Bảy", mà người lạ không biết ông Bảy là ai; luôn đổi sang mốc công cộng. Hai là giọng run, nói lắp; lúc đó cứ hít một hơi, nói chậm từng cụm, người nghe chờ được.
Tình huống đi trọn: dãy trọ có tủ điện chung bốc khói
Chín giờ tối, chị Hà về tới dãy trọ thì thấy khói xám bốc ra từ hộp tủ điện chung gắn ở đầu hành lang, có tiếng lách tách. Trong dãy còn năm phòng có người. Chị không lại gần tủ, cũng không tìm cách ngắt gì ở đó vì chỗ đó đang có khói. Hành lang phía trong còn thoáng, nên việc đầu tiên chị làm là đi dọc hành lang gõ cửa từng phòng, nói to "ra ngoài sân, tủ điện bốc khói", rồi ra cổng.
Đứng ở cổng, chị gọi 114: "Alo 114 ạ. Dãy trọ số bốn mươi, hẻm mười tám, đi vào từ cổng trường tiểu học, phường… Tủ điện chung của dãy trọ đang bốc khói, có tiếng nổ lách tách, chưa thấy lửa. Mọi người đang ra sân, em đang đếm. Chưa ai bị thương." Tổng đài hỏi dãy có mấy tầng, hẻm xe lớn vào được không. Chị trả lời: một tầng, hẻm vào được tới cổng.
Trong lúc chờ, chị đếm đủ người, nhờ một bạn ra đầu hẻm đón, rồi mới gọi chủ trọ. Chị chụp vài tấm từ xa để sau còn kể lại với chủ trọ và người tới kiểm tra. Đến khi có người đến xử lý, chị đứng chờ ở cổng, không ai quay vào phòng lấy đồ. Việc bàn ai sửa, ai trả để ngày mai, khi đã có người có chuyên môn xem.
Những câu làm chậm cuộc gọi và cách nói lại
"Nhà em cháy, nhanh lên!" rồi cúp máy. Câu này có chuyện gì nhưng không có ở đâu. Người trực phải gọi lại, mà lúc đó bạn có thể đang bận đưa người ra. Nói lại: địa chỉ trước, rồi mới "đang có khói ở tầng hai".
"Gần nhà văn hoá đó anh." Mỗi phường có vài nhà văn hoá, mỗi xã có vài cây xăng. Mốc chỉ có ích khi đi kèm tên đường hoặc thôn. Nói lại: "đường liên thôn, đối diện nhà văn hoá thôn Hạ, cách chợ xã chừng một cây số".
"Hình như có người bị kẹt, em không biết." Không biết là thông tin có ích, nhưng nên nói kèm cái mình đã thấy: "phòng trên tầng hai còn sáng đèn, gọi cửa không ai thưa". Người tới sẽ biết ưu tiên kiểm phòng đó.
Kể nguyên nhân từ đầu. "Chiều nay em cắm nồi cơm rồi đi chợ, về thì…" làm mất nửa phút trước khi tới chỗ cần. Nguyên nhân để kể cho người kiểm tra sau. Lúc gọi chỉ nói cái đang thấy.
Gọi trong lúc vẫn đứng ở chỗ nguy hiểm. Đứng trong bếp có mùi gas hay cạnh tủ điện bốc khói để gọi cho "nói rõ hơn" là đổi an toàn của mình lấy vài chi tiết không cần. Ra ngoài trước, gọi sau.
Sau khi cúp máy: những việc trong lúc chờ
Ra đón ở chỗ dễ thấy. Một người ra đầu ngõ, cổng khu, sảnh toà nhà. Ban đêm thì bật đèn điện thoại vẫy. Ngõ sâu, nhiều ngách thì người đón là thứ tiết kiệm phút nhất.
Mở sẵn lối đi. Dời xe máy chắn cổng, mở cổng sắt, nhờ bảo vệ mở sẵn thang hàng nếu ở chung cư. Đừng làm việc này nếu phải đi qua chỗ có khói hoặc mùi gas.
Giữ điện thoại rảnh. Không gọi cho mười người thân cùng lúc; tổng đài có thể gọi lại để hỏi đường. Báo người nhà bằng một tin nhắn ngắn là đủ.
Không quay vào. Dù khói có vẻ đã tan, dù chỉ để lấy cái ví. Việc xác định đã an toàn hay chưa là của người tới xử lý.
Ghi giờ và chụp từ xa. Giờ phát hiện, giờ gọi, giờ người tới. Vài tấm ảnh từ chỗ an toàn. Những thứ này dùng cho chủ nhà, ban quản lý, bảo hiểm sau này, không phải để đăng mạng.
Gọi lại nếu tình hình đổi. Khói chuyển thành lửa, có người ngất, có người còn bên trong mà trước đó tưởng đã ra: gọi lại ngay, nói "em vừa báo lúc chín giờ năm phút, giờ có thêm…".
Câu hỏi thường gặp
Gọi 114 có mất tiền không?
Các số khẩn cấp 113, 114, 115 là số công cộng, người gọi không phải trả cước cho cuộc gọi báo sự cố. Chi phí dịch vụ y tế, nếu có, là chuyện sau và không phải lý do để chần chừ khi có người gặp nguy.
Không nhớ số nhà thì nói thế nào?
Nói tên đường hoặc thôn, phường hoặc xã, rồi tả mốc gần nhất mà người lạ nhìn thấy được như trường, chợ, cây xăng, cột cây số. Nếu được, nhờ người xung quanh đọc giúp số nhà gần nhất hoặc mở ứng dụng bản đồ xem vị trí.
Có cần nói tên mình khi gọi không?
Tổng đài có thể hỏi, khi đó cứ nói. Nhưng tên không nằm trong ba ý đầu; địa chỉ, chuyện đang xảy ra và tình trạng người mới là thứ phải nói trước. Đừng mất thời gian giới thiệu bản thân khi chưa nói mình đang ở đâu.
Nói giọng địa phương, sợ tổng đài nghe không rõ thì sao?
Nói chậm, tách từng cụm, và nhắc lại phần địa chỉ hai lần. Với tên riêng khó nghe, đánh vần từng chữ hoặc dùng mốc quen thuộc như trường học, chợ. Người trực tổng đài quen nghe nhiều giọng, quan trọng là không nói vội.
Gọi xong có nên gọi thêm người nhà ngay không?
Nên báo, nhưng bằng một tin nhắn ngắn hoặc một cuộc gọi rất nhanh, để máy còn rảnh cho tổng đài gọi lại hỏi đường. Việc ưu tiên trong lúc chờ là ra đón, mở lối đi và giữ mọi người ở chỗ an toàn.
Trẻ con có nên tập nói câu gọi khẩn cấp không?
Nên tập cho trẻ đủ lớn cách nói địa chỉ nhà và một mốc gần nhà, cùng nguyên tắc ra ngoài rồi gọi người lớn. Tập theo kiểu trò chuyện nhẹ nhàng ở nhà, không doạ, không chấm đúng sai.