Khi điện vừa có lại, làm ba việc theo thứ tự: chờ vài phút cho điện ổn định trước khi cắm lại gì, bật đèn và tủ lạnh trước, rồi bật từng thiết bị lớn còn lại cách nhau vài phút — điều hoà, bình nóng lạnh, máy bơm, máy giặt sau cùng. Không cần gọi 114 hay 115 trừ khi có mùi khét, khói, tiếng nổ ở tủ điện hay ổ cắm lúc điện vừa về.
Lý do của thứ tự này rất đơn giản: nếu bạn để mọi thứ cắm sẵn và bật, khi điện về tất cả cùng khởi động một lúc, dòng điện dồn vào làm nhảy aptomat, hoặc tệ hơn là ảnh hưởng thiết bị nhạy như máy tính, tivi, máy bơm. Mười lăm phút bật từng thứ một rẻ hơn nhiều so với một lần sửa máy.
Vài phút đầu khi đèn vừa sáng lại
Điện vừa có thường chưa ổn định ngay: có khi sáng vài giây rồi mất, rồi lại sáng. Thường đó là lúc phía điện lực đang đóng lại từng đoạn đường dây. Nếu bạn vừa cắm lại tủ lạnh, máy nén của tủ sẽ phải khởi động liên tiếp nhiều lần — đó là điều không tốt cho tủ.
Hãy chờ khoảng năm đến mười phút từ lúc điện sáng ổn định. Nhìn đèn trong nhà, nhìn đèn đường, nghe hàng xóm. Nếu đèn sáng đều, không nhấp nháy, bắt đầu cắm lại.
Trong lúc chờ, đi một vòng nhà: ngửi xem có mùi khét không, nhìn tủ điện có tiếng rè không, nhìn ổ cắm có vệt đen mới không. Hầu hết lần sẽ không có gì. Nhưng nếu lần mất điện vừa rồi do sét, do chập ở khu vực hay do nước ngập, đây là lúc phát hiện sớm nhất những chỗ đã bị ảnh hưởng.
Nếu điện có lại rồi mất, rồi có lại nhiều lần trong một giờ, giữ nguyên các thiết bị lớn ở trạng thái rút phích cho tới khi điện ổn định hẳn. Gọi điện lực theo số in trên hoá đơn nếu tình trạng kéo dài.
Thứ tự bật lại: cái gì trước, cái gì sau
Bảng dưới gợi ý thứ tự bật cho một ngôi nhà bình thường. Dòng cuối là một ví dụ giả định.
| Lượt | Thiết bị | Vì sao ở lượt này | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| 1 | Một vài bóng đèn, quạt | Tải nhỏ, giúp biết điện đã ổn định | Không bật hết đèn cùng một lúc trong nhà lớn |
| 2 | Tủ lạnh, tủ đông | Cần chạy sớm để giữ thực phẩm | Không cắm khi điện còn chập chờn |
| 3 | Bộ phát mạng, sạc điện thoại | Cần cho liên lạc | Không sạc qua đêm ở ổ nối đã ố |
| 4 | Điều hoà, từng phòng một | Tải lớn, khởi động mạnh | Không bật tất cả điều hoà cùng lúc |
| 5 | Máy bơm nước | Tải lớn, khởi động mạnh | Không bật nếu nghe tiếng kêu lạ, bơm chạy không lên nước |
| 6 | Bình nóng lạnh, máy giặt, lò, bếp từ | Tải lớn, dùng không gấp | Không bật bình nóng lạnh khi chưa chắc bình đầy nước |
| Ví dụ | Nhà anh Dũng có điện lúc sáu giờ sáng | Anh chờ mười phút, cắm tủ lạnh, bật một điều hoà, ba phút sau máy bơm | Anh không bật hai điều hoà và bình nóng lạnh cùng lúc |
Nếu aptomat nhảy ở một lượt nào đó, thiết bị vừa bật là nghi phạm đầu tiên. Rút nó ra, gài lại aptomat một lần, tiếp tục với các thiết bị khác, và để thiết bị kia chờ thợ.
Những chuyện không cần hoảng và những chuyện cần để ý
Đồng hồ lò vi sóng, nồi cơm nhấp nháy số không. Chỉ là mất cài đặt giờ, chỉnh lại là xong. Không phải thiết bị hỏng.
Bộ phát mạng mất vài phút mới vào được mạng. Bình thường. Chờ đèn ổn định; nếu sau mười lăm phút vẫn không vào được, tắt bật lại một lần.
Tủ lạnh chạy ồn hơn thường lệ trong một hai giờ đầu. Máy nén đang làm lạnh lại cả tủ. Nếu sau nửa ngày vẫn kêu to bất thường hay không lạnh, gọi thợ.
Một bóng đèn không sáng lại. Có thể bóng đã tới tuổi và hỏng đúng lúc. Thay bóng khi đã tắt công tắc và chỉ khi với tới từ chỗ đứng thấp, chắc chắn; bóng ở trần cao thì để thợ thay, đừng tự trèo.
Đáng để ý: thiết bị điện tử không lên nguồn và có mùi. Rút phích, không thử lại, giữ nguyên để thợ hay trung tâm bảo hành xem. Ghi giờ và hoàn cảnh để còn báo nếu cần.
Đáng để ý: aptomat chống giật nhảy sau lúc điện về mà trời đang mưa. Có thể nước đã vào ổ cắm ngoài trời hay đèn sân trong lúc mất điện. Rút những thứ ngoài trời rồi thử lại một lần; nhảy tiếp thì gọi thợ.
Dấu hiệu phải dừng lại, không bật tiếp
Bật lại là lúc dễ nhận ra thứ gì bị ảnh hưởng. Gặp một trong những dấu hiệu sau thì dừng, không cố:
- Mùi khét, mùi nhựa nóng từ ổ cắm, tủ điện hay thiết bị: rút phích nếu ổ không có khói, ngắt aptomat nhánh, gọi thợ. Có khói thì ra ngoài và gọi 114.
- Aptomat nhảy ngay khi chưa bật thiết bị nào: để nguyên ở vị trí xuống, gọi thợ.
- Thiết bị không lên nguồn, có tiếng tách lạ, có mùi: rút phích, ghi lại, không cắm thử lại nhiều lần.
- Đèn sáng rực bất thường rồi tối, quạt quay nhanh rồi chậm: điện chưa ổn định, rút các thiết bị lớn, báo điện lực.
- Máy bơm chạy mà không lên nước, kêu gào: tắt ngay, không trèo lên bể mái để xem, gọi thợ.
Mấy dấu hiệu này không phải lúc nào cũng nghiêm trọng, nhưng đều là lý do để dừng và hỏi người có chuyên môn thay vì thử thêm.
Ở chung cư và phòng trọ: thêm vài điều
Ở chung cư, điện về thường đi kèm thang máy chạy lại và bơm nước của toà nhà khởi động. Đừng vội vào thang máy ngay khi vừa có điện; chờ vài phút cho ban quản lý kiểm xong, nhất là khi điện còn chập chờn. Nếu ai đó trong toà nhà bị kẹt thang máy lúc mất điện, hỏi ban quản lý đã đưa họ ra chưa.
Ở phòng trọ, aptomat của từng phòng thường nhỏ, chịu tải thấp. Thứ tự bật càng quan trọng: bật quạt, đèn trước, chờ vài phút, rồi mới tới ấm đun, nồi cơm, điều hoà. Nếu cả dãy trọ cùng bật điều hoà lúc điện về, aptomat tổng của dãy có thể nhảy — khi đó báo chủ trọ thay vì tự đi gạt aptomat chung.
Câu nhắn chủ trọ ngắn gọn: "Cô ơi, điện về rồi nhưng aptomat tổng dãy trọ vừa nhảy, phòng cháu chỉ đang bật quạt. Cô xem giúp hoặc nhờ thợ ạ." Đừng tự mở tủ điện chung để xem, kể cả khi biết chỗ để chìa khoá tủ.
Gọi điện lực hay gọi thợ: nói gì khi có trục trặc sau lúc có điện
Nếu nhiều nhà trong khu cùng thấy đèn sáng yếu, điện chập chờn hay thiết bị hỏng hàng loạt sau khi điện về, phần đó thuộc đường dây chung — gọi điện lực. Câu mẫu: "Khu nhà số… ngõ…, phường… vừa có điện lại lúc sáu giờ sáng, nhưng đèn lúc sáng lúc tối, nhà bên cạnh cũng vậy. Hai nhà có thiết bị không lên nguồn. Bên mình kiểm giúp đường dây khu này được không?"
Nếu chỉ nhà bạn có vấn đề — aptomat nhảy, một ổ cắm có mùi, một thiết bị không chạy — gọi thợ điện, nhà thuê thì báo chủ nhà. Câu mẫu: "Anh ơi, nhà em vừa có điện lại sau lúc mất đêm qua. Em bật lại từng thứ, tới máy bơm thì aptomat nhảy, rút máy bơm ra thì giữ được. Anh tới xem máy bơm giúp em, báo trước tiền công và nếu phải thay gì thì báo giá trước được không?"
Ghi lại giờ có điện, thiết bị nào gặp vấn đề, đã làm gì. Thông tin này giúp thợ, điện lực và — nếu có thiệt hại — chủ nhà hay bảo hiểm hiểu đúng chuyện.
Một tình huống đi trọn: sáu giờ sáng, điện về sau một đêm mất
Nhà anh Dũng mất điện từ mười giờ tối vì sự cố đường dây. Trước khi ngủ, anh đã rút phích tủ lạnh, hai điều hoà, máy bơm và bình nóng lạnh, chỉ để bóng đèn hành lang bật công tắc. Sáu giờ sáng, đèn hành lang sáng lên, chớp tắt hai lần rồi sáng đều.
Anh chờ mười phút, nhìn ra đường thấy đèn các nhà đều sáng ổn. Anh đi một vòng, không mùi lạ. Anh cắm tủ lạnh, nghe máy nén chạy êm. Năm phút sau, bật điều hoà phòng con. Ba phút nữa, bật máy bơm: aptomat tổng nhảy.
Anh rút máy bơm, gài aptomat một lần, nhà có điện lại. Anh để máy bơm chờ, gọi thợ lúc tám giờ: "Máy bơm nhà em cắm vào là nhảy aptomat tổng, các thứ khác chạy bình thường." Trong lúc chờ, cả nhà dùng nước còn trong bể. Thợ tới kiểm thấy bộ phận khởi động của máy bơm đã hỏng.
Nếu anh Dũng để mọi thứ cắm sẵn và tự bật khi điện về, cả nhà sẽ chỉ biết là "aptomat nhảy", mất thêm một buổi để lần ra thủ phạm.
Sau đó: ghi lại gì và chuẩn bị gì cho lần sau
Khi mọi thứ đã chạy bình thường, dành vài phút cho mấy việc nhỏ:
- Kiểm đồ trong tủ lạnh, ngăn đá theo thời gian đã mất điện; thứ nào rã đông lâu, có mùi lạ thì bỏ.
- Ghi lại thiết bị nào gặp vấn đề, giờ, đã gọi ai, ai tới, biên nhận ghi gì.
- Chụp ảnh thiết bị hỏng và giữ hoá đơn, phiếu bảo hành nếu có.
- Nếu nhà thuê, báo chủ nhà những thiết bị của chủ nhà bị ảnh hưởng.
- Ghi một dòng cho lần sau: thứ tự bật lại của nhà mình, aptomat nào cấp cho thiết bị nào.
- Nếu điện về khi bạn không có nhà và các thiết bị lớn vẫn cắm sẵn, khi về hãy đi một vòng ngửi, nhìn tủ điện và từng thiết bị trước khi dùng; thấy gì lạ thì rút phích và gọi thợ.
Nhiều gia đình dán thứ tự bật lại ngay cạnh tủ điện sau lần đầu gặp chuyện. Lần sau điện về, ai trong nhà cũng làm được mà không cần hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Vừa có điện lại thì nên chờ bao lâu mới cắm tủ lạnh?
Nên chờ khoảng năm đến mười phút từ lúc điện sáng ổn định, không nhấp nháy. Điện vừa về có thể chập chờn vài lần, làm máy nén tủ lạnh phải khởi động liên tiếp, không tốt cho tủ.
Vì sao bật hết thiết bị cùng lúc sau mất điện lại dễ nhảy aptomat?
Các thiết bị lớn như điều hoà, máy bơm, bình nóng lạnh khởi động cần dòng điện cao trong vài giây đầu. Nhiều thiết bị cùng khởi động một lúc làm tổng dòng điện vượt ngưỡng, aptomat cắt để bảo vệ dây.
Có điện lại mà aptomat nhảy ngay dù chưa bật gì thì làm sao?
Để aptomat ở vị trí xuống và gọi thợ điện. Nếu lần mất điện vừa rồi do sét, do ngập hay do chập trong khu, có thể có chỗ trong nhà đã bị ảnh hưởng. Không gài đi gài lại nhiều lần.
Điện có rồi lại mất nhiều lần trong một giờ thì nên làm gì?
Giữ các thiết bị lớn ở trạng thái rút phích cho tới khi điện ổn định hẳn. Chỉ để vài bóng đèn. Nếu tình trạng kéo dài, gọi điện lực theo số in trên hoá đơn, nói rõ giờ và tình trạng.
Thiết bị hỏng sau khi có điện lại thì báo ai?
Nếu nhiều nhà cùng bị, báo điện lực. Nếu chỉ nhà bạn, gọi thợ hoặc trung tâm bảo hành của thiết bị. Chụp ảnh, ghi giờ, giữ hoá đơn và báo chủ nhà hay bảo hiểm theo hợp đồng của bạn nếu cần.
Bình nóng lạnh có nên bật lại ngay khi có điện không?
Không cần vội. Để bình nóng lạnh ở lượt sau cùng, khi các thiết bị khác đã chạy ổn. Nếu trong lúc mất điện nhà cũng mất nước, chờ có nước trở lại và bình đầy nước rồi mới bật.