Khi bạn đang trông trẻ hoặc chăm người già mà nhà có sự cố, ba việc theo thứ tự: đưa người mình đang trông ra khỏi chỗ nguy hiểm và giữ họ ở cạnh mình, gọi 114 nếu có khói, lửa, mùi gas nồng; gọi 115 nếu có người bị ngã, bị đau, bị điện giật, rồi báo chủ nhà bằng một cuộc gọi ngắn. Thợ, đồ đạc, dọn dẹp đều để sau — và để chủ nhà quyết.
Người giúp việc ở vào thế khó: không phải nhà mình, không biết hết van, aptomat ở đâu, ngại gọi số khẩn cấp vì sợ "làm to chuyện", ngại làm phiền chủ đang họp. Bài này viết cho đúng người đó. Nó không đòi bạn biết sửa gì; nó chỉ ra những việc an toàn bạn được làm, những việc không nên tự làm, và câu nói để chủ nhà hiểu ngay chuyện gì trong mười giây.
Nguyên tắc một câu: người mình trông trước, cái nhà sau
Bạn được nhờ trông người, không phải trông đồ. Khi có chuyện, câu đầu tiên trong đầu bạn là: "Bé đâu? Ông đâu?". Bế trẻ lên, hoặc dắt tay; đỡ ông bà ra ngồi ở chỗ an toàn — phòng khách xa bếp, sân trước, hành lang chung. Với người già đi lại khó, đừng vội kéo đi nhanh; đưa họ ra khỏi chỗ có nước, có khói bằng tốc độ của họ, và ngồi cạnh.
Giữ mọi người ở cùng một chỗ, trong tầm mắt. Rất nhiều chuyện xấu xảy ra lúc người lớn quay đi lo sự cố: trẻ lẫm chẫm đi vào chỗ nước, người già tự đứng dậy đi tìm đồ rồi ngã. Nếu phải đi ngắt aptomat hay khoá van, bế trẻ theo hoặc nhờ ông bà giữ cháu ngồi yên — chỉ khi chỗ cần tới khô ráo, an toàn.
Có hai người cần trông — một trẻ, một già — thì ưu tiên người không tự đi được. Trẻ ba tuổi chạy được, cụ chín mươi nằm giường thì không. Nếu một mình bạn không đưa nổi người nằm giường ra khỏi chỗ có khói, gọi 114 ngay và nói rõ điều đó.
Sự cố nào làm gì, gọi ai
Bảng dưới là những ca hay gặp khi bạn ở nhà một mình với trẻ hoặc người già. Đọc trước một lần khi mới nhận việc, đừng chờ lúc có chuyện:
| Sự cố | Làm ngay với người | Gọi ai, theo thứ tự | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| Mùi gas nồng trong bếp | Đưa mọi người ra ngoài cửa | 114 (gọi khi đã ra ngoài), rồi chủ nhà | Không bật tắt đèn, quạt, không gọi điện trong bếp |
| Khói, mùi khét từ ổ điện, tủ điện | Đưa mọi người ra ngoài | 114, rồi chủ nhà | Không lại gần tủ điện đang bốc khói |
| Nước tràn ra sàn | Đưa trẻ, người già lên chỗ khô, xa ổ điện | Chủ nhà; hàng xóm hoặc bảo vệ nếu không khoá được van | Không lội qua chỗ ngập có ổ cắm |
| Ông bà ngã, không dậy được | Không cố kéo dậy, ngồi cạnh, giữ trẻ tránh xa | 115, làm theo tổng đài, rồi chủ nhà | Không tự cho uống thuốc theo phỏng đoán |
| Mất điện buổi tối | Bật đèn pin điện thoại, gom mọi người về một phòng | Chủ nhà; hỏi hàng xóm xem có mất cả khu không | Không thắp nến gần trẻ, gần rèm |
| Ví dụ: aptomat nhảy, có mùi khét nhẹ, bé đang ngủ | Bế bé ra phòng khách, ông ngồi cạnh | Báo chủ nhà, chủ nhà gọi thợ điện | Không gạt aptomat lên lại |
Khi không chắc ca của mình nặng hay nhẹ, chọn dòng nặng hơn. Gọi số khẩn cấp vì lo cho người không bao giờ là lỗi, và chủ nhà tử tế sẽ cảm ơn bạn vì đã gọi.
Báo chủ nhà: câu ngắn, đủ ý, gọi chứ đừng chỉ nhắn
Chủ nhà có thể đang họp, đang lái xe. Một tin nhắn dài họ không đọc kịp. Hãy gọi, nói câu đầu tiên là người đang an toàn, rồi mới tới sự cố:
"Chị ơi, em Hoa đây. Bé với ông đều ổn, đang ngồi ở phòng khách. Nhà mình vừa nhảy aptomat, có mùi khét nhẹ ở ổ cắm trong bếp. Em chưa bật lại. Chị muốn em gọi thợ hay chị gọi?"
Câu "bé với ông đều ổn" đặt lên đầu để chủ nhà không hoảng theo, nghe được phần còn lại. Câu cuối hỏi họ quyết, vì gọi thợ, trả tiền, cho người lạ vào nhà là quyền của chủ nhà. Nếu họ không nghe máy, nhắn lại đúng câu đó, gọi tiếp người thứ hai mà chủ nhà đã dặn — bố mẹ của chủ, anh chị em, hàng xóm thân.
Nếu đã gọi 114 hoặc 115, nói luôn với chủ nhà: "Em đã gọi 115 vì ông bị ngã không dậy được, xe đang tới. Chị tới thẳng bệnh viện hay về nhà?" Đừng xin phép trước khi gọi số khẩn cấp; báo sau là đủ.
Làm sai và làm đúng: những phản xạ hay gặp
Sai: gọi chủ nhà xin phép rồi mới gọi 114. Đúng: ca có khói, mùi gas nồng, người bị kẹt, người bị ngã không dậy — gọi 114 hoặc 115 trước. Chủ nhà biết sau vài phút cũng không sao; tổng đài biết chậm vài phút có thể khác hẳn.
Sai: để bé ngồi xem tivi rồi đi lau nước. Đúng: bế bé theo hoặc đặt bé ở chỗ an toàn trong tầm mắt. Nước tràn chờ được; trẻ hai tuổi một mình gần chỗ nước có ổ điện thì không.
Sai: thấy aptomat nhảy, gạt lên lại cho có điện. Đúng: aptomat nhảy một lần sau cơn mưa, không mùi, không khói, chủ nhà đã dặn được bật lại thì có thể thử một lần. Nhảy lại, hoặc có mùi khét, thì để nguyên, báo chủ nhà.
Sai: tự mở cửa cho "thợ điện lực" tới kiểm tra. Đúng: chỉ mở cửa cho thợ do chủ nhà gọi và đã báo tên với bạn. Người lạ tự tới thì nói qua cửa: "Chủ nhà đi vắng, anh gọi cho chủ nhà giúp em," và gọi báo chủ nhà.
Sai: tự sửa, tự kê, tự tháo cho xong việc. Đúng: việc của bạn là giữ người an toàn và giữ hiện trạng. Đừng tháo ống, tháo ổ cắm, đổ hoá chất thông cống. Làm sai rồi hỏng thêm, chủ nhà khó nói chuyện với thợ.
Khi người bạn trông không tự đi được
Cụ nằm giường, người ngồi xe lăn, trẻ sơ sinh, trẻ đang sốt li bì — những người này không tự rời chỗ nguy hiểm được, và một mình bạn có thể không đưa họ đi nhanh được. Ca này cần quyết sớm hơn mọi ca khác: có khói, mùi gas nồng, nước dâng lên nhanh mà bạn không chắc đưa người ra kịp, gọi 114 ngay trước khi thử, nói rõ trong nhà có người không tự đi được, nằm ở phòng nào, tầng mấy.
Câu mẫu: "Alo 114 ạ. Nhà số…, ngõ…, phường…, gần cổng chợ. Bếp có mùi gas rất nồng. Em là người giúp việc, trong nhà có một cụ bà tám mươi lăm tuổi nằm liệt ở phòng tầng một, em đã ra cổng với bé ba tuổi, em không bế được cụ." Nói thật là mình không làm được; tổng đài cần biết điều đó để điều đúng người.
Trong lúc chờ, gọi to hàng xóm sang giúp — người khoẻ, đứng ở chỗ an toàn. Đừng bỏ trẻ nhỏ ngoài cổng một mình để quay vào với cụ; nhờ hàng xóm giữ trẻ trước. Với trẻ sơ sinh, bế bé theo người ngay từ giây đầu, đừng đặt bé xuống để làm việc khác.
Nếu chủ nhà có dặn riêng về người già, như máy móc cụ đang dùng, thuốc cụ đang uống, hãy hỏi lại và ghi xuống ngay từ tuần đầu nhận việc. Lúc có chuyện, đó là thứ tổng đài sẽ hỏi bạn.
Tình huống: chị Hoa và buổi chiều mất điện
Chị Hoa giúp việc cho một gia đình có bé ba tuổi và ông ngoại tám mươi hai tuổi. Bốn giờ chiều, đang nấu cơm thì nghe tiếng tách, cả nhà tắt điện, ổ cắm cạnh bếp có mùi khét nhẹ. Chị tắt bếp gas, khoá van bình gas vì không có mùi gas. Chị bế bé ra phòng khách, dìu ông ra ngồi ghế, rồi mới nhìn lên tủ điện: aptomat tổng đang ở vị trí tắt.
Chị không gạt lên. Chị gọi chủ nhà, nói câu đầu tiên là bé với ông đều ổn, kể mùi khét, hỏi nên gọi thợ không. Chủ nhà nói chị cứ để nguyên, chị ấy gọi thợ quen. Trời tối dần, chị bật đèn pin điện thoại, cho bé ngồi cạnh ông, không thắp nến. Chị tự dặn mình: mùi khét nặng lên hay thấy khói là đưa hai ông cháu ra ngoài và gọi 114 ngay. Mùi không nặng thêm. Thợ tới lúc sáu giờ, chủ nhà về lúc sáu rưỡi.
Chị Hoa không làm gì "giỏi" cả: không sửa gì, không đoán nguyên nhân. Chị làm đúng thứ tự — tắt bếp, đưa người ra, báo chủ nhà, để nguyên hiện trạng — và đó chính là điều chủ nhà cần nhất ở người họ giao con và bố mẹ.
Sau sự cố: ghi lại cho chủ nhà
Khi đã yên, viết cho chủ nhà vài dòng, hoặc nói lại đủ năm ý: chuyện xảy ra lúc mấy giờ; bạn đã làm gì, theo thứ tự nào; có gọi ai không, ai tới; trẻ và người già có bị gì không; bạn còn để cái gì chưa động tới — aptomat đang tắt, van đang khoá, nước chưa lau.
Nếu chủ nhà nhờ, chụp vài tấm ảnh chỗ hỏng trước khi dọn: ổ cắm cháy, chỗ nước rỉ, sàn ướt. Ảnh giúp thợ biết trước phải mang gì và giúp chủ nhà nếu cần báo bảo hiểm hay chủ cho thuê.
Cuối cùng, hỏi chủ nhà những thứ lần này bạn đã phải đoán: van nước tổng ở đâu, aptomat nào cho bếp, chìa dự phòng để đâu, khi họ không nghe máy thì gọi ai. Ghi ngay vào điện thoại của bạn. Lần sau, bạn không phải đứng trước tủ điện mà đoán.
Nếu lần này bạn thấy mình đã chần chừ ở đâu đó — ngại gọi 115, không biết số của ai — nói thẳng với chủ nhà. Một chủ nhà biết lo sẽ muốn nghe điều đó hơn là nghe "mọi thứ đều ổn". Hai bên cùng chốt lại: trường hợp nào bạn gọi số khẩn cấp ngay không cần hỏi, trường hợp nào gọi chủ trước, và người dự phòng khi chủ không nghe máy là ai.
Câu hỏi thường gặp
Người giúp việc có được tự gọi 114, 115 khi chủ nhà vắng không?
Được, và nên gọi ngay khi có khói, lửa, mùi gas nồng, người bị kẹt, người bị ngã không dậy được hay bị điện giật. Gọi xong thì báo chủ nhà. Đừng chờ xin phép, vì vài phút chờ có thể làm tình hình nặng hơn.
Không biết van nước tổng, aptomat ở đâu thì làm gì khi nước tràn?
Đưa trẻ và người già lên chỗ khô, xa ổ điện, rồi gọi chủ nhà hỏi. Nếu chủ không nghe máy, nhờ hàng xóm hoặc bảo vệ toà nhà tới giúp. Đừng đi tìm trong lúc để trẻ một mình, cũng đừng lội qua chỗ nước có ổ cắm.
Aptomat nhảy thì có được bật lại không?
Chỉ bật lại một lần khi không có mùi khét, không khói, sàn khô, tay khô và chủ nhà đã dặn trước là được làm. Nếu aptomat nhảy lại hoặc có mùi khét, để nguyên ở vị trí tắt và báo chủ nhà gọi thợ điện.
Báo chủ nhà thế nào để họ không hoảng?
Gọi điện thay vì chỉ nhắn tin, và nói câu đầu tiên là trẻ, người già đang an toàn và ở đâu. Sau đó kể ngắn sự cố, bạn đã làm gì, và hỏi chủ nhà muốn bạn làm gì tiếp, ví dụ có gọi thợ không.
Có người tự xưng thợ tới khi chủ nhà vắng thì sao?
Không mở cửa cho người không do chủ nhà gọi và báo trước với bạn. Nói qua cửa rằng chủ nhà đi vắng, nhờ họ liên hệ chủ nhà, rồi tự gọi báo chủ nhà. Nếu người đó cố vào hoặc làm bạn sợ, gọi 113.