Khi bố mẹ gọi về và nói nhà có chuyện, ba việc làm ngay theo thứ tự: bảo bố mẹ rời khỏi chỗ nguy hiểm và đứng yên ở chỗ an toàn, hỏi xem có khói, lửa, mùi gas nồng hay có ai bị đau không — có thì con gọi 114 hoặc 115 thay bố mẹ ngay, nói đúng địa chỉ nhà bố mẹ — rồi gọi người ở gần nhất tới: hàng xóm sát vách, người thân cùng phố, bảo vệ toà nhà. Việc sửa chữa, gọi thợ, tính tiền đều để sau.
Người con ở xa có hai thứ mà bố mẹ lúc đó không có: cái đầu còn bình tĩnh và đôi tay rảnh để gọi người khác. Bài này chỉ cách dùng đúng hai thứ đó: nói câu ngắn để bố mẹ làm theo được, biết lúc nào phải gọi số khẩn cấp dù chưa chắc, nhờ hàng xóm sao cho người ta giúp được ngay, và không vô tình bảo bố mẹ làm một việc nguy hiểm chỉ vì mình muốn "cứu" cái nhà.
Ba mươi giây đầu: đưa bố mẹ ra chỗ an toàn trước khi hỏi chuyện
Lúc nghe giọng mẹ run, phản xạ tự nhiên là hỏi dồn: chuyện gì, từ bao giờ, sao lại thế. Đừng. Câu đầu tiên của con là một mệnh lệnh ngắn, nói chậm: "Mẹ ơi, con nghe rồi. Mẹ đi ra ngoài cửa trước đã, cầm điện thoại theo, đừng tắt máy." Với nước tràn thì đổi thành: "Mẹ ra đứng ở chỗ khô, đừng lội vào chỗ có ổ điện." Với mùi gas thì: "Mẹ đừng bật tắt gì cả, đi thẳng ra ngoài sân rồi nói chuyện với con."
Lý do rất đơn giản: người lớn tuổi khi hoảng thường quay lại cứu đồ, rút phích bằng tay ướt, hoặc đứng ngay cạnh chỗ đang có chuyện để kể cho con nghe. Một câu "ra ngoài trước đã" cắt đứt chuỗi đó. Nếu bố mẹ đi lại khó, câu đổi thành "mẹ ngồi xuống chỗ gần cửa, xa cái bếp ra" — đừng bắt người đi đứng yếu chạy, ngã cầu thang lúc này còn nguy hơn sự cố ban đầu.
Giữ máy. Nếu điện thoại của mẹ sắp hết pin, dặn ngay một câu: "Mẹ để máy đấy, con gọi lại, mẹ không cần làm gì." Khi đã có người ở chỗ an toàn và còn liên lạc được, con mới bắt đầu hỏi. Ba mươi giây này không làm mất thời gian; nó đúng với mọi loại sự cố, từ nước tràn tới khói bếp.
Bốn câu hỏi để biết đây là chuyện gọi 114, 115 hay chỉ cần thợ
Khi bố mẹ đã đứng ở chỗ an toàn, hỏi đúng bốn câu này, mỗi câu chờ trả lời rồi mới hỏi câu sau. Câu hỏi ngắn, có hoặc không, để người đang hoảng trả lời được:
- "Có khói, có lửa, có mùi khét hay mùi gas nồng không?" Có một trong số đó: con gọi 114 ngay, không chờ hỏi tiếp. Bố mẹ ở yên ngoài nhà.
- "Có ai bị đau, bị ngã, bị điện giật, khó thở không?" Có: con gọi 115 và làm theo hướng dẫn của tổng đài. Không bảo bố mẹ tự sơ cứu theo trí nhớ của con.
- "Nước hay điện đang ở đâu?" Nước chảy ra sàn có lan tới ổ cắm, dây điện không; đèn có chớp, có tiếng lạch tạch không. Câu này quyết định bố mẹ được làm gì tiếp.
- "Bây giờ ai đang ở gần mẹ?" Hàng xóm, người thuê tầng dưới, bảo vệ, cháu đi học về. Tên người đó là người con sẽ gọi tiếp theo.
Nếu bố mẹ trả lời lúng túng, nói không rõ, hoặc im lặng lâu, coi như câu trả lời là "có nguy hiểm" và gọi 114 hoặc 115. Gọi mà hoá ra không cần thì tổng đài chỉ mất một cuộc gọi; không gọi mà hoá ra cần thì không ai lấy lại được mấy phút đó. Những ca không cần hoảng thường rất rõ: mất điện cả xóm, nhảy aptomat một lần sau cơn mưa, vòi nước rỉ từng giọt — những ca này bố mẹ nói được rành mạch, giọng cũng không run lâu.
Bảng mười phút đầu khi chỉ dẫn từ xa
Bảng dưới là thứ tự gợi ý cho ca thường gặp nhất: nước tràn hoặc điện có vấn đề, chưa có khói lửa, chưa ai bị thương. Dòng cuối là tình huống giả định để thấy bảng được dùng thế nào:
| Phút | Bố mẹ làm | Con gọi ai | Đừng để bố mẹ làm |
|---|---|---|---|
| 0–1 | Ra khỏi chỗ có nước, đứng chỗ khô; cầm điện thoại theo | — (giữ máy với bố mẹ) | Không lội qua chỗ có ổ cắm, dây điện bị ngập |
| 1–3 | Nếu tủ điện ở chỗ khô, tay khô: ngắt aptomat tổng | — | Không đứng trên sàn ướt để ngắt; không chạm vào phích đang ngâm nước |
| 3–5 | Khoá van nước tổng nếu biết chỗ và với tới được từ mặt đất | Hàng xóm gần nhất, nhờ sang xem | Không trèo thang, không lên mái, không lên bể nước |
| 5–10 | Ngồi nghỉ ở chỗ an toàn, mở cửa cho hàng xóm | Thợ nước hoặc chủ nhà; báo ban quản lý nếu là chung cư | Không tự tháo ống, không kê đồ nặng, không lau sàn khi điện chưa ngắt |
| Ví dụ | Mẹ báo nước phun dưới bồn rửa, đã ra phòng khách, sàn bếp ướt | Con gọi chú hàng xóm sang khoá van tổng hộ | Mẹ không thò tay vào gầm bồn rửa có ổ cắm máy lọc nước |
Nếu bố mẹ không biết van tổng, aptomat ở đâu, đừng cố hướng dẫn qua điện thoại kiểu "mẹ tìm cái hộp màu xám". Người già đi tìm trong lúc hoảng dễ ngã, dễ chạm nhầm. Lúc đó việc đúng là gọi người tới tận nơi. Còn chuyện dán nhãn aptomat, ghi chỗ van tổng thì để dành cho cuối tuần sau, khi mọi người đã bình tĩnh.
Khi con gọi 114, 115 thay bố mẹ: nói đúng địa chỉ nhà bố mẹ
Con gọi từ thành phố khác thì cuộc gọi thường vào tổng đài nơi con đang đứng, không phải nơi bố mẹ ở. Vì vậy câu đầu tiên phải là địa chỉ nhà bố mẹ, có tỉnh, có huyện hoặc quận, kèm một mốc dễ tìm. Đừng nói "nhà bố mẹ em ở quê" — người trực tổng đài không biết quê mình ở đâu. Nếu không chắc tổng đài có chuyển được hay không, cứ nói rõ ngay đầu là mình đang ở xa, và làm theo hướng dẫn của người trực. Nếu có người đang ở gần bố mẹ, nhờ họ gọi song song từ chỗ đó — tổng đài tại chỗ nhận việc nhanh hơn.
Câu mẫu, đọc chậm: "Alo, tổng đài 114 phải không ạ. Em gọi giúp bố mẹ em, em đang ở xa. Nhà bố mẹ em ở số…, đường…, xã…, huyện…, tỉnh…, gần trường tiểu học của xã. Mẹ em báo trong bếp có khói và mùi khét, hai ông bà đã ra ngoài sân, chưa ai bị thương. Số điện thoại của mẹ em là… Em giữ máy với mẹ em."
Với 115, thay đoạn giữa bằng việc đang xảy ra với người: "Bố em khoảng bảy mươi tuổi, vừa bị ngã trong nhà tắm, còn tỉnh, nói được, mẹ em đang ở cạnh." Sau đó trả lời câu hỏi của tổng đài, đừng kể dài. Đưa số điện thoại của mẹ và của một hàng xóm để xe tới còn có người dẫn vào.
Gọi xong, quay lại nói với bố mẹ: "Con đã gọi 114 rồi, họ đang tới. Mẹ ra đầu ngõ đứng chỗ sáng, nghe tiếng xe thì vẫy tay." Một việc cụ thể để làm giúp người già bớt hoảng hơn mọi lời trấn an.
Nhờ hàng xóm: gọi ai, nói gì để người ta giúp được ngay
Gọi người gần nhất chứ không phải người thân nhất. Bác họ ở cách ba cây số đến chậm hơn chị bán tạp hoá đầu ngõ. Trong mười phút đầu, khoảng cách quan trọng hơn quan hệ. Nếu con không có số hàng xóm, gọi người thân ở gần nhờ họ chạy sang, hoặc gọi bảo vệ, ban quản lý nếu bố mẹ ở chung cư.
Nói việc cụ thể cần làm, không chỉ "nhờ chị sang xem". "Chị ơi, em là con bà Tư nhà bên. Mẹ em báo nước phun dưới bồn rửa, bà đang đứng ngoài sân. Chị sang khoá giúp van nước tổng ở chân tường cạnh đồng hồ nước được không ạ, em cảm ơn chị." Người được nhờ biết mình phải làm gì thì đi ngay; nghe chung chung thì họ chần chừ.
Không nhờ hàng xóm làm việc nguy hiểm. Không nhờ người ta vào nhà có khói, không nhờ lội nước có điện, không nhờ trèo lên bể nước, không nhờ "tháo giúp cái ống". Hàng xóm giúp được nhất là: đứng cạnh bố mẹ, mở cổng cho xe tới, khoá van ở chỗ dễ với, gọi lại cho con báo tình hình.
Nhờ hàng xóm gọi video. Nếu được, xin hàng xóm bật gọi video quay chỗ có sự cố. Con nhìn thấy nước đang ở đâu, đèn còn sáng không, sẽ quyết định nhanh hơn là đoán qua lời kể của bố mẹ.
Tình huống: bà Tư gọi con lúc chín giờ tối
Bà Tư ở một mình, con gái làm ở thành phố. Chín giờ tối bà gọi, nói nước phun ra từ gầm bồn rửa, bếp ướt hết. Con gái bảo bà ra phòng khách, đứng chỗ khô, đừng thò tay vào gầm bồn vì dưới đó có ổ cắm máy lọc nước. Hỏi bốn câu: không khói, không ai đau, nước đã lan gần ổ cắm, bên cạnh có nhà chú Sáu. Chị gọi chú Sáu, nhờ sang khoá van tổng ở chân tường ngoài sân và ngắt aptomat tổng ở tủ điện cạnh cửa ra vào — chỗ khô, chú với tới được. Năm phút sau nước ngừng.
Chị gọi tiếp thợ nước quen của xóm, nói rõ: "Nhà mẹ em nước phun dưới bồn rửa, đã khoá van tổng và ngắt điện, mai anh qua xem được không, anh báo giá trước khi làm giúp em." Thợ hẹn sáng mai. Chị dặn mẹ tối nay đừng mở van, dùng nước trong xô chú Sáu xách sang, đi lại trong bếp phải bật đèn pin vì sàn trơn. Chú Sáu chụp giúp mấy tấm ảnh gầm bồn rửa gửi cho chị.
Điều đáng để ý ở ca này: người làm hai thao tác quan trọng nhất — khoá van, ngắt aptomat — là người khoẻ, đứng ở chỗ khô, chứ không phải người mẹ bảy mươi tuổi đang run. Và chuyện thợ, chuyện tiền được đẩy sang hôm sau, khi không còn ai đứng trong nước.
Sau cuộc gọi: giờ sau và ngày mai con làm gì
Trong giờ sau, gọi lại cho bố mẹ ít nhất một lần, hỏi ba điều: đã có ai ở cạnh chưa, điện và nước đang để thế nào, tối nay ngủ ở đâu. Nếu nhà vừa có khói hay nước tràn lớn, cân nhắc để bố mẹ sang ngủ nhờ nhà người thân một đêm, thay vì ở lại trong căn nhà đã ngắt điện, sàn ướt.
Nhờ người có mặt chụp ảnh: chỗ hỏng, sàn nước, tủ điện, đồng hồ nước, kèm giờ. Ảnh này dùng khi nói chuyện với thợ, với chủ nhà nếu bố mẹ ở thuê, và với công ty bảo hiểm nếu nhà có mua. Đừng để bố mẹ tự dọn hết trước khi có ảnh.
Ngày mai, hỏi lại thợ đã báo gì, làm gì, có biên nhận không. Và ghi vào điện thoại của mình ngay: số của hàng xóm vừa giúp, chỗ van tổng và aptomat nhà bố mẹ. Lần sau con không phải đoán. Lời cảm ơn hàng xóm cũng nên gửi trong ngày — đó là người con sẽ cần gọi lần nữa.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ nói không rõ chuyện gì, chỉ kêu hoảng thì con nên làm gì trước?
Bảo bố mẹ ra ngoài cửa, cầm điện thoại theo và đừng tắt máy, rồi hỏi từng câu có hoặc không: có khói không, có ai đau không. Nếu vẫn không rõ hoặc bố mẹ im lặng lâu, coi như có nguy hiểm và gọi 114 hoặc 115, đồng thời gọi hàng xóm gần nhất sang xem.
Con ở tỉnh khác gọi 114 có được không?
Gọi được, nhưng cuộc gọi thường vào tổng đài nơi bạn đang đứng. Ngay câu đầu hãy nói mình đang ở xa, đọc đầy đủ địa chỉ nhà bố mẹ có tỉnh và huyện hoặc quận, kèm mốc dễ tìm và số điện thoại của bố mẹ, rồi làm theo hướng dẫn của người trực. Nếu có người ở gần bố mẹ, nhờ họ gọi song song.
Có nên hướng dẫn bố mẹ tự ngắt aptomat qua điện thoại không?
Chỉ khi tủ điện ở chỗ khô, bố mẹ đứng trên sàn khô, tay khô và biết rõ cái nào là aptomat tổng. Nếu phải đi tìm, phải lội nước hoặc bố mẹ đi lại khó, đừng hướng dẫn, hãy gọi hàng xóm hoặc người khoẻ tới làm thay.
Nhà bố mẹ có mùi gas thì con dặn gì?
Dặn bố mẹ không bật, không tắt bất kỳ công tắc hay thiết bị nào, không gọi điện trong phòng có mùi, đi thẳng ra ngoài rồi mới nói chuyện tiếp. Nếu mùi nồng, con gọi 114 ngay. Việc khoá van bình gas chỉ làm khi mùi nhẹ và người làm không phải đi qua chỗ mùi nồng.
Không có số hàng xóm của bố mẹ thì nhờ ai?
Gọi người thân ở gần nhất nhờ họ chạy sang, hoặc bảo vệ, ban quản lý nếu bố mẹ ở chung cư. Nếu có nguy hiểm cho người mà không nhờ được ai, gọi 114 hoặc 115. Sau lần này, xin ngay số của hai hàng xóm gần nhất và lưu vào điện thoại của mình.
Sau sự cố có nên để bố mẹ ở lại nhà một mình đêm đó không?
Nếu nhà đã ngắt điện, sàn còn ướt hoặc vừa có khói, nên để bố mẹ sang ngủ nhờ người thân hoặc nhờ người ở lại cùng một đêm. Người già đi lại trong nhà tối, sàn trơn rất dễ ngã, và một mình thì khó gọi ai nếu có chuyện tiếp.