Gọi cả nhà vào một buổi tối rảnh, đặt đồng hồ mười phút, làm ba việc theo thứ tự: mỗi người lớn tự đi tìm van nước tổng và chỉ đúng aptomat tổng, mỗi người đọc to địa chỉ nhà như đang gọi 114, rồi cả nhà thống nhất điểm hẹn ngoài nhà và ai gọi ai. Buổi tập không gọi thật bất kỳ số khẩn cấp nào, không ai bị chấm điểm, trẻ nhỏ chỉ cần học một câu.
Tờ thông tin khẩn cấp dán cửa, nhãn aptomat, hộp đồ sự cố đều vô ích nếu chỉ một người trong nhà biết. Buổi tập ngắn là cách chuyển những thứ đó vào đầu và tay của mọi người. Mười phút là đủ, và chính mười phút đó thường lộ ra những chỗ không ai ngờ: van kẹt, tủ điện bị tủ giày chắn, bà không biết số nhà mới.
Mười phút, theo từng phút
Đây là kịch bản mẫu. Một người lớn làm người dẫn, cầm đồng hồ và cuốn sổ. Không ai phải nhanh — mục đích là biết chỗ vướng, không phải thi.
- Phút 0–1. Cả nhà đứng ở cửa ra vào. Người dẫn chỉ tờ thông tin khẩn cấp dán ở mặt trong cửa, đọc lướt các dòng.
- Phút 1–3. Từng người lớn tự đi tới van nước tổng, đặt tay lên van, nói "gạt chiều này là khoá". Một người khoá thật, mở một vòi xem nước có ngừng, rồi mở van lại từ từ.
- Phút 3–5. Cả nhà tới tủ điện. Người lớn chỉ aptomat tổng, đọc nhãn hai ba nhánh chính. Một người lớn gạt thử một nhánh không có thiết bị quan trọng rồi bật lại. Trẻ chỉ nhìn, không chạm.
- Phút 5–7. Mỗi người, kể cả trẻ đủ lớn, đọc to địa chỉ nhà như đang nói với tổng đài, có mốc dễ tìm. Người dẫn đóng vai tổng đài, hỏi lại một câu: "Gần đó có gì dễ thấy?"
- Phút 7–9. Thống nhất điểm hẹn ngoài nhà khi phải ra ngoài, ví dụ cột đèn đầu hẻm hay sảnh toà nhà, và ai sẽ gọi số khẩn cấp, ai gọi người thân.
- Phút 9–10. Người dẫn hỏi mỗi người một câu: "Chỗ nào làm mình lúng túng?" và ghi vào sổ.
Không bấm gọi 114, 115 để tập. Các tổng đài đó cần dành máy cho người đang gặp chuyện thật. Phần đọc địa chỉ chỉ cần nói to với người trong nhà.
Phân việc theo người, đừng giao quá sức
Buổi tập cũng là lúc nói rõ khi có chuyện thật ai làm gì. Bảng dưới là ví dụ của một nhà ba thế hệ; đổi tên, đổi tuổi cho khớp nhà bạn.
| Người | Trong buổi tập | Khi có sự cố thật | Không giao |
|---|---|---|---|
| Bố hoặc mẹ | Khoá van thật, gạt thử aptomat | Ngắt điện từ chỗ khô, khoá van, gọi 114, 115 khi có nguy hiểm cho người | Sửa điện, sửa gas |
| Ông bà | Chỉ chỗ van, tủ điện; đọc địa chỉ | Ra ngoài, gọi con cháu, hàng xóm; gọi 114 khi có khói | Đứng ghế với tủ điện, kéo đồ nặng |
| Con mười lăm tuổi | Chỉ chỗ van, tủ điện; đọc địa chỉ; tìm số trong danh bạ | Đưa em nhỏ ra ngoài, gọi người lớn, gọi 114 nếu không có người lớn | Chạm vào tủ điện khi sàn ướt |
| Con sáu tuổi | Nói câu: "Có chuyện thì ra ngoài, gọi bố mẹ" | Đi theo người lớn ra điểm hẹn | Bất kỳ việc gì với điện, nước, gas |
Không so ai nhanh hơn ai, không khen chê trẻ trước cả nhà. Trẻ nói chưa trôi câu địa chỉ thì lần sau tập lại, không có điểm số nào ở đây.
Một buổi tập lộ ra ba chỗ vướng
Tình huống giả định: nhà chị Dung có bố mẹ chị, hai vợ chồng và một con trai mười lăm tuổi. Tối chủ nhật cả nhà tập lần đầu.
Chỗ vướng thứ nhất: van nước tổng bị tủ giày chắn mất một nửa, phải kéo tủ ra mới đặt được tay vào van. Chồng chị Dung khoá thử thì van rít, phải dùng hai tay. Ghi vào sổ: dời tủ giày, nhờ thợ nước xem van khi nào tiện.
Chỗ vướng thứ hai: mẹ chị Dung đọc địa chỉ thì đọc địa chỉ nhà cũ ở quê — ông bà mới lên ở hơn tháng. Cả nhà chép địa chỉ mới bằng chữ to, dán cạnh giường ông bà, đọc lại hai lần.
Chỗ vướng thứ ba: con trai không biết mật mã điện thoại của bố, nên nếu bố ngất thì không gọi được ai từ máy bố. Cả nhà bật phần liên hệ khẩn cấp gọi được từ màn hình khoá trên máy từng người, rồi tập bấm thử trên màn hình, không gọi thật.
Buổi tập mất mười hai phút thay vì mười. Không có sự cố nào xảy ra, nhưng nếu có, ba chỗ vướng đó là ba lần mất thời gian — và giờ cả ba đã được sửa.
Hiểu lầm hay gặp về buổi tập
"Tập là để trẻ con biết tự xử lý." Ngược lại, tập là để trẻ biết việc của mình rất ít: ra chỗ an toàn, gọi người lớn, nói được địa chỉ. Điện, nước, gas là việc của người lớn.
"Phải tập như thật, gọi thử 114 cho biết." Không gọi thử. Tổng đài cần giữ máy cho người đang gặp nạn. Đọc địa chỉ với người trong nhà là đủ để tập phần nói.
"Nhà mình nhỏ, không cần tập." Căn hộ nhỏ vẫn có van tổng nằm trong hộp kỹ thuật ngoài hành lang, có toà khoá hộp đó. Không tập thì không biết điều này cho tới lúc nước tràn.
"Tập một lần là nhớ mãi." Người ta quên rất nhanh những gì không dùng. Tập lại khi nhà có người mới tới ở, khi chuyển nhà, hay khi đã sửa xong những chỗ vướng lần trước.
"Buổi tập phải kèm thoát hiểm khi cháy." Kế hoạch thoát hiểm khi cháy là một buổi riêng, cần hướng dẫn riêng. Buổi mười phút này chỉ gồm van, aptomat, địa chỉ, điểm hẹn và ai gọi ai.
Sau buổi tập: ghi gì, sửa gì trong tuần
Cuốn sổ của người dẫn là phần đáng giá nhất. Trong tuần sau buổi tập, xử lý từng dòng:
- Van kẹt, van bị đồ chắn: dời đồ ngay; van cần thay thì nhắn chủ nhà hoặc hẹn thợ nước, hỏi giá trước.
- Nhãn aptomat mờ, thiếu: ghi lại theo cách dò từng cái, không mở tấm che bên trong tủ.
- Người không đọc trôi địa chỉ: chép to, dán cạnh chỗ họ hay ngồi hoặc cạnh điện thoại bàn.
- Điểm hẹn ngoài nhà chưa rõ: chọn một chỗ cố định, có đèn, không nằm trên lòng đường, ghi lên tờ thông tin khẩn cấp.
- Ai đó chưa có số của hàng xóm hay người giữ chìa: lưu ngay vào danh bạ khẩn cấp.
Câu mẫu khi nhờ thợ xem van sau buổi tập: "Anh ơi, nhà em khoá thử van tổng thấy rít, phải dùng hai tay mới gạt được. Anh qua xem có cần thay không, báo giá trước giúp em, em muốn làm trước khi có sự cố thật."
Người giúp việc, khách ở lâu, người thuê phòng
Ai ở trong nhà từ vài tuần trở lên cũng nên tham gia một lần — người giúp việc, ông bà lên chơi, sinh viên thuê phòng, họ hàng ở nhờ. Họ thường là người ở nhà nhiều nhất vào giờ hành chính, đúng lúc chủ nhà vắng mặt.
Với họ, không cần đủ mười phút. Năm phút đi cùng là đủ: chỉ van, chỉ aptomat tổng, đọc địa chỉ, chỉ tờ thông tin khẩn cấp và điểm hẹn. Nói rõ một câu quan trọng nhất: "Khi có khói, mùi gas hay ai bị thương, chị cứ gọi 114, 115 trước, không cần gọi hỏi em."
Người lạ nhà thường ngại tự quyết vì sợ làm sai. Câu cho phép rõ ràng đó giúp họ không mất những phút đầu chờ gọi được chủ nhà.
Với người thuê phòng, thêm một ý: phòng của họ có aptomat riêng ở đâu, van nhánh nào cấp nước cho phòng tắm của họ. Họ ở tầng trên thì nước tràn từ phòng họ sẽ xuống nhà mình trước tiên.
Phòng trọ, căn hộ chung cư: tập phần nào cho vừa
Người ở trọ một mình vẫn tập được, chỉ là tập với chính mình. Đứng ở cửa phòng, đếm xem mất bao lâu để chỉ ra aptomat của phòng, van nước, và đọc to địa chỉ dãy trọ có mốc dễ tìm. Chỗ nào phải nghĩ lâu hơn vài giây là chỗ cần hỏi chủ trọ hoặc ghi lên mẩu giấy sau cửa.
Ở chung cư, phần tập trong căn giống hệt nhà phố. Khác ở chỗ van tổng của căn có khi nằm trong hộp kỹ thuật ngoài hành lang. Đi ra tận nơi, xem hộp đó có khoá không. Nếu khoá, hỏi ban quản lý ai giữ chìa, gọi ai lúc nửa đêm, rồi ghi câu trả lời lên tờ thông tin khẩn cấp.
Câu mẫu hỏi ban quản lý sau buổi tập: "Anh ơi, nhà em vừa tập thử thì thấy hộp van nước của căn em bị khoá. Khi căn em có nước tràn ban đêm thì em gọi ai để có người mở hộp, và thường mất bao lâu ạ?"
Câu trả lời cho mình biết nên dựa vào van nhánh trong căn nhiều hơn, hay đề nghị ban quản lý một cách làm nhanh hơn cho cả tầng.
Báo hàng xóm một câu sau buổi tập
Vì sao nên báo. Trong mười phút đầu của sự cố thật, người tới nhanh nhất thường là nhà bên cạnh. Họ biết nhà mình có kế hoạch thì phản ứng đúng hơn: gọi điện cho mình, gọi 114 khi thấy khói, không tự ý phá cửa vào.
Nói gì. Câu mẫu: "Nhà em vừa tập xem van nước, aptomat ở đâu cho cả nhà. Nếu anh chị thấy nhà em có khói hay nước chảy ra mà gọi em không được, anh chị gọi 114 giúp em, rồi gọi em trai em theo số này."
Đổi số cho nhau. Nếu chưa có số của nhau, đây là dịp tự nhiên để xin. Lưu họ vào danh bạ khẩn cấp với tên rõ việc, như "KC Hàng xóm số 14".
Đừng nói những gì không cần. Không cần kể lịch đi vắng, chỗ cất chìa hay mật mã. Hàng xóm chỉ cần biết gọi ai và khi nào gọi 114.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên tập lại một lần?
Không cần lịch cố định. Tập lại khi nhà có người mới tới ở, khi chuyển nhà, khi thay tủ điện hay dời van, hoặc khi buổi trước có nhiều chỗ vướng đã sửa xong. Mỗi lần chỉ mười phút.
Trẻ mấy tuổi thì nên tham gia buổi tập?
Trẻ đủ lớn để nói chuyện là có thể tham gia ở mức học một câu ngắn: có chuyện thì ra ngoài, gọi người lớn. Trẻ lớn hơn tập đọc địa chỉ và tìm số trong danh bạ. Trẻ không tập chạm vào điện hay gas.
Có nên khoá van thật trong buổi tập không?
Nên, nếu van dễ gạt. Khoá thật mới biết van còn khoá được không. Mở một vòi để xem nước ngừng, rồi mở van lại từ từ. Van kẹt thì dừng, không dùng dụng cụ vặn mạnh, ghi lại để gọi thợ.
Có nên gạt aptomat tổng khi tập không?
Chỉ cần chỉ đúng aptomat tổng. Gạt thử một nhánh không có thiết bị quan trọng là đủ để quen tay. Gạt tổng làm tắt tủ lạnh, máy tính, mạng; nếu muốn thử thì báo trước cả nhà.
Người già yếu có nên tham gia không?
Nên tham gia ở phần chỉ chỗ và đọc địa chỉ. Việc của người già khi có sự cố là ra chỗ an toàn và gọi người, không phải tự ngắt điện hay khoá van nếu việc đó quá sức hoặc phải đứng ghế.
Ở chung cư thì điểm hẹn nên chọn ở đâu?
Hỏi ban quản lý điểm tập trung của toà nhà và chọn theo đó. Trong nhà mình chỉ cần thống nhất ai đi cùng ai, ai mang điện thoại, và gặp nhau ở chỗ nào dưới sảnh.