Thấy nước nhỏ giọt hay chảy thành dòng từ trần xuống, làm ba việc theo thứ tự: tắt aptomat của phòng đang có nước chảy, nhất là khi nước đi qua đèn trần, quạt trần hay ổ điện; đưa người ra khỏi chỗ ướt; rồi lên gõ cửa nhà tầng trên hoặc báo ngay bảo vệ, ban quản lý toà nhà để người ta khoá van phía trên. Chỉ là nước thì chưa cần gọi 114. Gọi 114 khi trần phồng to như sắp sụp, có tia lửa, mùi khét, hoặc có người bị kẹt, bị thương.
Đồ đạc đứng thứ tư: dời đồ điện và giấy tờ khỏi chỗ nhỏ giọt, đặt xô hứng, trải khăn, rồi chụp ảnh và quay video có giờ. Chuyện ai sửa trần, ai trả tiền để lại sau. Trong mười phút đầu, việc của bạn chỉ là giữ an toàn, chặn được nguồn nước từ phía trên và ghi lại đủ để sau này nói chuyện có căn cứ.
Mười phút đầu theo từng mốc
Bảng dưới là thứ tự cho một căn hộ hay nhà ống có người ở phía trên. Thời gian chỉ để hình dung, nhà bạn có thể nhanh hơn hoặc chậm hơn; điều quan trọng là không đảo thứ tự giữa điện, người và đồ.
| Phút | Làm ngay | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| 0–1 | Nhìn xem nước có chảy qua đèn trần, quạt trần, ổ điện không. Có thì tắt aptomat của phòng đó, tay khô, đứng chỗ sàn khô; không rõ cái nào thì tắt aptomat tổng. | Chưa cần gọi | Đừng bật hay tắt công tắc của chiếc đèn đang nhỏ nước. |
| 1–3 | Đưa người già, trẻ nhỏ, vật nuôi ra khỏi phòng. Đóng cửa phòng lại để không ai vô tình đi vào. | Gọi to người nhà ở phòng khác | Đừng đứng ngay dưới chỗ trần phồng hay đang võng xuống. |
| 3–6 | Lên gõ cửa nhà tầng trên. Không ai mở thì xuống bảo vệ, lễ tân hoặc gọi ban quản lý. | Hàng xóm tầng trên, ban quản lý, chủ nhà nếu bạn ở thuê | Đừng tự vào nhà người khác dù cửa mở. |
| 6–10 | Đặt xô, chậu hứng; trải khăn; dời máy tính, ổ cắm kéo dài, giấy tờ lên chỗ cao và khô; chụp ảnh, quay video có giờ. | Báo người thân nếu bạn ở một mình | Đừng tự chọc thủng trần thạch cao để xả nước. |
Ví dụ giả định: chín giờ tối, nước rỉ quanh chân đèn ốp trần phòng khách. Mình tắt aptomat nhánh phòng khách trước, kéo con ra phòng ngủ, đóng cửa phòng khách, rồi mới lên gõ cửa. Nếu tủ điện nằm ngay dưới chỗ nước chảy hoặc sàn trước tủ đã ướt thì không lại gần tủ nữa: ra khỏi khu vực đó và gọi ban quản lý hoặc thợ điện tới ngắt giúp.
Vì sao điện phải đứng trước nước, kể cả khi nước chỉ nhỏ giọt
Nước đi theo đường dây điện. Trong trần thạch cao, dây đèn và dây quạt thường nằm đúng đường nước loang. Giọt nước rơi ra từ chân đèn nghĩa là bên trên đã có nước chạm vào chỗ nối dây. Tắt nhánh điện đó là để chiếc đèn không còn là chỗ nguy hiểm.
Không rõ aptomat nào thì tắt tổng. Đang hoảng mà đứng dò từng cái là mất thời gian và dễ đứng lâu ở chỗ ướt. Tắt aptomat tổng một lần, mất điện cả nhà vài chục phút còn hơn để một nhánh ướt vẫn có điện.
Tay khô, chân đứng chỗ khô, chỉ gạt cần. Người thường chỉ làm đúng một việc với tủ điện: gạt cần xuống. Không mở nắp, không rút dây, không thử lại xem đèn còn sáng không.
Ổ điện sát sàn là chỗ hay bị quên. Nước từ trần xuống đọng thành vũng, chảy về chân tường và vào ổ cắm thấp. Nếu vũng nước đã lan tới chân ổ cắm có cắm thiết bị, đừng tự rút phích bằng tay trần: tắt aptomat trước rồi mới rút.
Lên gõ cửa tầng trên: nói gì và khi không có ai ở nhà
Người ở tầng trên thường chưa biết. Có khi máy giặt xả ra sàn, có khi ống dưới bồn rửa bị bung, cũng có khi nước đến từ đường ống chung đi qua trong sàn. Mục tiêu duy nhất của cuộc nói chuyện đầu tiên là để ai đó khoá van phía trên, chưa phải đôi co. Vài câu mẫu:
- Gõ cửa: "Chào anh chị, em ở căn ngay bên dưới. Trần nhà em đang chảy nước khá nhiều ở phòng khách. Anh chị xem giúp em nhà mình có chỗ nào đang rò không, nếu có thì khoá van nước giúp em trước ạ."
- Gọi ban quản lý hoặc bảo vệ: "Em ở căn số… tầng…. Trần nhà em đang chảy nước từ căn phía trên, gõ cửa không ai mở. Anh cho người lên khoá van cấp của căn đó hoặc van tầng giúp em, em đã tắt điện phòng bị ướt rồi."
- Nhắn chủ nhà nếu bạn ở thuê: "Anh chị ơi, trần phòng khách đang nhỏ nước từ tầng trên, em đã tắt điện phòng đó và báo ban quản lý. Em gửi ảnh, video kèm giờ ngay sau đây."
- Nhà tập thể, nhà nhiều hộ không có ban quản lý: gọi chủ nhà tầng trên qua người quen hoặc hàng xóm có số; không liên lạc được thì báo tổ dân phố để tìm người giữ chìa.
Nếu nước chảy mạnh, gõ cửa không ai mở và cũng không liên lạc được ai giữ chìa, đó là lúc ban quản lý có thể phải khoá van tổng của cả tầng hay cả trục ống. Việc đó họ làm, không phải bạn tự lên kỹ thuật, tự mở hộp ống chung.
Tình huống đi trọn: chị Mai về nhà thấy trần phòng ngủ ướt loang
Sáu giờ chiều, chị Mai đi làm về, thấy một vệt ướt hình bầu dục trên trần thạch cao phòng ngủ, giữa vệt có chỗ nhỏ giọt xuống gối. Đèn ốp trần cách vệt ướt hơn nửa mét.
Chị không bật đèn phòng ngủ. Chị ra tủ điện ở hành lang, sàn chỗ đó khô, gạt aptomat nhánh phòng ngủ xuống, rồi dùng đèn pin điện thoại để nhìn. Chị kéo chăn gối ra khỏi giường, đặt chậu ngay dưới chỗ nhỏ giọt, đẩy tủ đầu giường có ổ cắm kéo dài sang một bên.
Chị lên tầng trên gõ cửa, không ai ở nhà. Chị xuống lễ tân, nói đúng ba ý: căn nào, trần phòng nào đang nhỏ nước, mình đã tắt điện phòng đó. Bảo vệ lên kiểm tra hộp van ngoài hành lang và khoá van cấp vào căn phía trên. Hai mươi phút sau, nước nhỏ chậm dần.
Trong lúc chờ, chị quay một đoạn video ngắn quanh phòng, chụp cận vệt ướt, chụp chậu nước, ghi giờ phát hiện và giờ báo lễ tân vào ghi chú điện thoại. Chị nhắn chủ nhà kèm ảnh. Tối đó chị không bật lại nhánh điện phòng ngủ, ngủ phòng khách. Sáng hôm sau ban quản lý và chủ căn trên cùng xuống xem, hẹn thợ kiểm đường ống. Chuyện sửa trần được bàn sau khi biết nguyên nhân.
Chụp gì, ghi gì khi nước còn đang chảy
Ảnh chụp lúc nước đang chảy có giá trị hơn ảnh chụp hôm sau, khi trần đã khô một nửa và mọi người bắt đầu nhớ mỗi người một kiểu. Năm phút cho việc này là đủ, nhưng chỉ làm sau khi điện đã tắt và người đã ra khỏi chỗ ướt:
- Một ảnh toàn cảnh cả phòng, đứng ở cửa chụp vào, thấy được vệt ướt so với đồ đạc.
- Ảnh cận chỗ nhỏ giọt, chân đèn, mép trần bị phồng hoặc ố.
- Một đoạn video mười đến hai mươi giây có tiếng nước nhỏ, quay chậm từ trần xuống sàn.
- Ảnh từng món đồ bị ướt: nệm, sách, máy tính, sàn gỗ, tủ — chụp trước khi dời đi chỗ khác.
- Ghi chú ba mốc giờ: lúc phát hiện, lúc báo tầng trên hoặc ban quản lý, lúc nước ngừng chảy.
- Tên người đã nói chuyện với bạn: bảo vệ trực, người ở căn trên, người của ban quản lý.
Lưu tất cả vào một album riêng và gửi một bản cho chính mình qua tin nhắn để có dấu thời gian. Phần dùng ảnh để nói chuyện với chủ nhà, hàng xóm hay công ty bảo hiểm nằm ở các bài sau sự cố; tối nay chỉ cần chúng tồn tại.
Những việc không tự làm, và vì sao
Không leo thang lên mở trần. Trần thạch cao ngấm nước nặng hơn hẳn bình thường và có thể sụp cả mảng. Đứng trên thang ngay dưới nó là đặt mình vào chỗ nguy hiểm nhất phòng. Việc mở trần, xả nước để thợ hoặc người của ban quản lý làm.
Không dùng máy sấy tóc, quạt điện cắm ở phòng đang ướt. Muốn hong khô thì chờ tới khi đã biết nhánh điện của phòng an toàn. Kéo ổ cắm kéo dài từ phòng khác sang chỗ đang có vũng nước là mang điện lại vào đúng chỗ vừa tắt.
Không vào nhà tầng trên khi chủ không có mặt. Kể cả cửa mở, kể cả bạn quen họ. Đợi ban quản lý hoặc người giữ chìa. Như vậy cả hai bên đều không phải giải thích chuyện ai đã đụng vào gì.
Không đôi co lúc nước còn chảy. Câu hỏi "ai trả tiền" để sau. Nói gay gắt lúc này chỉ làm người tầng trên chậm mở cửa hơn.
Không bật lại điện nhánh bị ướt trong đêm. Dù đèn trông có vẻ đã khô. Để thợ điện kiểm tra hôm sau rồi mới bật.
Giờ sau và ngày mai
Khi nước đã ngừng, giữ nhánh điện phòng đó ở trạng thái tắt, mở cửa sổ cho thoáng, lau sàn để không ai trượt ngã. Dời đồ giấy, vải ra chỗ khô, nhưng giữ lại đồ hỏng chứ đừng vứt ngay, vì có thể cần cho bên kia hoặc cho bảo hiểm xem. Nếu trần vẫn võng hoặc còn nước đọng phía trên, đóng cửa phòng, dặn cả nhà không vào.
Sáng hôm sau, hẹn ban quản lý hoặc chủ căn trên cùng xuống xem tận mắt, cùng xác định nước đến từ đâu: thiết bị trong căn trên, đường ống chung, hay mưa thấm từ bên ngoài. Nguyên nhân quyết định ai lo phần sửa, nên đừng hứa hẹn hay nhận lỗi thay ai lúc chưa rõ. Gọi thợ điện kiểm nhánh bị ướt trước khi bật lại. Có những chỗ không cần hoảng: một vệt ố nhỏ sau mưa lớn, không nhỏ giọt, không lan thêm thì có thể chờ tới sáng để báo. Nhưng vệt lan nhanh, trần võng, có tiếng lách tách ở đèn thì không chờ, xử lý như mười phút đầu ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Nước nhỏ từ đèn trần thì có được bật đèn lên xem không?
Không. Đèn đang nhỏ nước nghĩa là chỗ nối dây bên trên đã ướt. Dùng đèn pin hoặc đèn điện thoại để nhìn, tắt aptomat nhánh đó hoặc aptomat tổng, và để thợ điện kiểm tra trước khi dùng lại.
Gõ cửa tầng trên không ai mở thì làm gì tiếp?
Báo ngay bảo vệ, lễ tân hoặc ban quản lý toà nhà để họ khoá van cấp của căn đó hay van tầng. Ở nhà nhiều hộ không có ban quản lý thì nhờ hàng xóm, tổ dân phố tìm người giữ chìa. Không tự vào nhà người khác.
Trần thạch cao phồng lên như túi nước thì có nên chọc thủng cho nước chảy ra không?
Không tự làm. Mảng trần ngấm nước nặng và có thể sụp khi bị chọc. Đưa người ra khỏi phòng, đóng cửa, tắt điện nhánh đó và báo ban quản lý hoặc thợ. Trần võng nhanh, sắp sụp mà có người kẹt hay bị thương thì gọi 114.
Khi nào nước từ trần xuống phải gọi 114?
Khi có tia lửa, mùi khét, khói ở đèn hoặc ổ điện; khi trần sụp và có người bị kẹt; hoặc khi nước lớn mà không ai ngắt được nguồn và đang lan vào khu có điện. Có người bị thương thì gọi 115.
Chụp ảnh lúc nước đang chảy để làm gì?
Ảnh, video có giờ ghi lại mức độ thật lúc sự việc xảy ra, trước khi mọi thứ khô đi. Đó là căn cứ khi nói chuyện với hàng xóm tầng trên, chủ nhà, ban quản lý hoặc công ty bảo hiểm sau này, đỡ phải tranh cãi theo trí nhớ.
Ở thuê thì báo chủ nhà trước hay báo tầng trên trước?
Báo người có thể khoá được nước trước, tức tầng trên hoặc ban quản lý, vì chặn nước là việc gấp nhất. Ngay sau đó nhắn chủ nhà kèm ảnh, video và giờ. Hai việc cách nhau vài phút là hợp lý.