Xe hỏng khi đang chở trẻ nhỏ hay người già, thứ tự là: tấp vào lề, cho người xuống và đưa ngay vào một chỗ trú có mái che, có chỗ ngồi, có người, rồi gọi người nhà tới đón người trước, chiếc xe tính sau. Người già chóng mặt, khó thở, đau ngực, lơ mơ, hay trẻ có dấu hiệu bất thường sau khi ngã thì gọi 115 và làm theo hướng dẫn của tổng đài. Không để trẻ hay người già đứng trơ dưới nắng, dưới mưa cạnh lòng đường trong lúc mình loay hoay với cái xe.
Khi đi một mình, xe hỏng là chuyện của mình với cái xe. Khi đang chở một đứa trẻ bốn tuổi hay mẹ đã ngoài bảy mươi, mọi quyết định đều đổi: người đó không tự đứng chờ lâu được, không tự đi tìm chỗ trú được, và có khi còn hoảng hơn mình. Phần dưới đi theo phút, có câu nói với trẻ, câu gọi người nhà, cách tách người khỏi xe, những việc nên tránh và việc trong giờ sau.
Mười phút đầu, theo phút
Đọc theo hàng từ trên xuống. Dòng cuối là ví dụ giả định.
| Phút | Làm ngay | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| 0–1 | Tấp vào lề, tắt máy, cho người ngồi sau xuống về phía vỉa hè trước | Chưa gọi | Không để trẻ hay người già xuống phía lòng đường |
| 1–3 | Đưa người vào chỗ trú: mái hiên cửa hàng đang mở, quán nước, sảnh có bảo vệ, bóng cây xa mép đường | Chưa gọi | Không để người đứng chờ cạnh xe dưới nắng hay mưa |
| 3–5 | Xin chỗ ngồi, nước uống cho người đi cùng; nhìn lại xem họ có mệt, có đau đâu không | 115 nếu người già chóng mặt, khó thở, đau ngực, lơ mơ | Không cố "chịu một chút" khi người đã có dấu hiệu lạ |
| 5–8 | Quay ra dắt xe vào sát chỗ trú hoặc dựng gọn ở lề | Người nhà: nhờ tới đón người trước | Không bỏ trẻ một mình ở chỗ trú để đi tìm tiệm |
| 8–10 | Quyết định: chờ người đón hay đưa người về trước bằng xe gọi qua ứng dụng, có mình đi cùng | Tiệm gần nhất hoặc người chở xe | Không cho trẻ đi xe lạ một mình |
| Ví dụ: trưa nắng, chở mẹ đi khám về, xe tắt máy | Đưa mẹ vào quán nước, xin ghế và cốc nước, rồi mới quay ra xe | Gọi em trai tới đón mẹ | Không bắt mẹ đứng cầm ô chờ ngoài lề |
Chọn chỗ trú cho người, không phải cho xe
Chỗ trú tốt có ba thứ: mái che, chỗ ngồi, và người lớn khác ở gần. Một cửa hàng tạp hoá, một quán nước, một tiệm thuốc, sảnh một toà nhà có bảo vệ đều được. Vào xin một câu: "Chị cho mẹ em ngồi nhờ một chút được không, xe em bị hỏng, em gọi người nhà tới đón." Phần lớn người ta sẵn lòng, nhất là khi thấy có trẻ nhỏ hay người già.
Nếu không có chỗ nào như vậy trong tầm nhìn, chọn chỗ xa mép đường nhất có thể, có bóng mát hoặc che được mưa, không ở ngay miệng hẻm có xe ra vào. Đừng đi bộ quá xa với người già hay trẻ nhỏ để tìm chỗ lý tưởng; một chỗ tạm ổn gần đó tốt hơn một chỗ đẹp cách năm trăm mét.
Chỗ trú là cho người, không cần thấy được xe. Dắt xe vào gần cho tiện trông là tốt, nhưng nếu xe phải để cách vài chục bước thì vẫn được, miễn khoá cổ, rút chìa. Xe đứng một mình bên lề mười lăm phút ít rủi ro hơn một đứa trẻ đứng một mình cạnh dòng xe.
Với trẻ nhỏ: nói gì, giữ ở đâu
Trẻ nhỏ thường hoảng theo người lớn, hoặc ngược lại thấy chuyện xe hỏng là chuyện vui và chạy lung tung. Mấy điều giúp giữ trẻ an toàn:
- Cầm tay trẻ từ lúc xuống xe cho tới khi vào chỗ trú. Trẻ đứng ở phía trong, mình đứng phía lòng đường.
- Nói một câu ngắn, rõ, giọng bình thường: "Xe nhà mình hơi mệt, mẹ con mình ngồi đây chờ bố tới đón nhé. Con ngồi cạnh mẹ, không chạy ra đường."
- Không cho trẻ đứng sát xe vừa tắt máy: ống xả còn nóng, chạm vào là bỏng.
- Không để trẻ ngồi trên xe trong lúc mình dắt; xe có thể nghiêng, đổ.
- Cho trẻ một việc nhỏ để làm: cầm hộ chai nước, đếm xe buýt đi qua, kể cho mẹ nghe chuyện ở lớp. Trẻ có việc thì ít chạy.
- Nếu trẻ bị ngã khi xe dừng gấp, đau đầu, nôn, lơ mơ, khóc không dỗ được kèm dấu hiệu lạ, gọi 115 và làm theo tổng đài.
Không để trẻ ở lại với người lạ, dù tốt bụng, trong lúc mình đi tìm tiệm. Nếu bắt buộc phải đi, mang trẻ theo, hoặc chờ người nhà tới rồi mới đi.
Với người già: để ý những gì
Nắng nóng và mưa lạnh. Người già chịu nắng, chịu lạnh kém hơn mình nghĩ. Đưa vào bóng mát hay chỗ khô ngay, cho uống nước, cởi bớt áo khoác nếu nóng, khoác thêm áo mưa nếu lạnh.
Ngồi, đừng đứng. Đứng lâu dễ choáng, dễ ngã. Xin một chiếc ghế nhựa ở quán gần đó; không có thì ngồi bậc thềm khô, có chỗ tựa.
Thuốc và nhà vệ sinh. Hỏi bố mẹ có thuốc phải uống giờ này không, có cần đi vệ sinh không. Những câu hỏi nhỏ này người già thường ngại nói ra.
Dấu hiệu phải gọi 115. Chóng mặt nhiều, khó thở, đau ngực, vã mồ hôi lạnh, nói khó, yếu một bên tay chân, lơ mơ. Không chờ xem có đỡ không. Gọi 115, nói rõ tuổi, dấu hiệu, vị trí, rồi làm theo hướng dẫn của tổng đài.
Người già muốn giúp đẩy xe. Cảm ơn và từ chối nhẹ nhàng: "Bố ngồi đây giữ đồ giúp con là được rồi." Đẩy xe, dắt xe lên dốc không phải việc của người lớn tuổi.
Gọi người nhà: tách người khỏi xe
Cuộc gọi đầu tiên là để đưa người về, không phải để hỏi chuyện xe. Ví dụ câu nói:
- "Anh ơi, xe em tắt máy ở đường lớn gần cổng bệnh viện, phía bên kia đường so với cổng chính. Em với mẹ đang ngồi trong quán nước có mái xanh, mẹ không sao nhưng mệt. Anh qua đón mẹ về trước được không, em ở lại lo xe."
- "Bố ơi, con với cu Bin đang ở mái hiên tiệm thuốc gần trường mẫu giáo, xe con hỏng. Trời mưa to quá, bố mang áo mưa cho Bin qua đón hai bố con được không?"
- Nếu không ai tới được: gọi xe qua ứng dụng gọi xe cho người già hoặc trẻ về trước, nhưng mình đi cùng, xe máy để lại và quay lại sau. Không để trẻ đi một mình với tài xế lạ, không để người già đi một mình nếu họ không quen tự xoay xở.
- Khi người đã về hoặc đã có người lớn khác ở cạnh, lúc đó mới gọi tiệm, gọi người chở xe, hỏi giá trước như bình thường.
Một tình huống đi trọn: chị Thảo và con trai trong cơn mưa
Bốn giờ rưỡi chiều, chị Thảo đón con trai bốn tuổi ở lớp mẫu giáo về. Trời đổ mưa, đi được nửa đường xe số nhà chị khục khặc rồi tắt. Bé ngồi trước, mặc áo mưa trùm.
Chị tấp vào lề, tắt máy, bế con xuống phía vỉa hè. Cách đó vài nhà có một tiệm tạp hoá đang mở. Chị cầm tay con, đi vào, xin chủ tiệm cho hai mẹ con đứng nhờ dưới mái hiên. Chủ tiệm kéo ra cái ghế nhựa. Chị nói với con: "Xe mình hơi mệt, con ngồi đây với mẹ, bố tới đón nhé." Bé hỏi có được ăn kẹo không. Chị mua một gói nhỏ.
Chị quay ra dắt xe vào sát mái hiên, khoá cổ. Chị gọi chồng, nói đúng tiệm tạp hoá, đúng đoạn đường, nhờ mang thêm áo mưa. Hai mươi lăm phút sau anh tới, chở bé về trước. Chị ở lại, hỏi chủ tiệm chỗ sửa xe gần nhất, gọi hỏi giá, rồi dắt xe tới khi mưa nhỏ.
Tối đó, chị bỏ vào cốp xe một áo mưa trẻ em cỡ nhỏ và một chai nước. Lần sau trời mưa, chị không phải đứng chờ với đứa con ướt nửa người.
Làm sai thường gặp, và làm đúng
Để người ngồi trên xe chờ cho đỡ mỏi. Làm đúng: cho người xuống ngay, đưa vào chỗ trú. Xe đứng bằng chân chống bên lề không vững như ghế, một cú va nhẹ của xe khác là đổ cả người lẫn xe.
Cố dắt xe cả cây số với trẻ đi bộ theo bên cạnh. Làm đúng: tìm chỗ trú gần nhất cho trẻ, gọi người nhà, rồi mới tính chuyện dắt xe. Trẻ mệt, trẻ chạy, trẻ đi lệch ra lòng đường là chuyện xảy ra trong vài giây.
Giấu người già rằng xe hỏng nặng để họ khỏi lo. Làm đúng: nói thật ngắn gọn, nói luôn kế hoạch. "Xe hỏng, con gọi anh Hai qua đón mẹ, mẹ ngồi đây nghỉ." Người già biết kế hoạch thì đỡ lo hơn là đoán.
Mắng trẻ vì đòi về, vì khóc. Làm đúng: ngồi xuống ngang tầm mắt trẻ, nói chậm, cho trẻ một việc nhỏ. Trẻ bình tĩnh thì bạn cũng có đầu óc để gọi điện.
Việc trong giờ sau và ngày mai
Khi người đã về nhà an toàn, mới tới chuyện xe: hỏi giá trước khi sửa, giữ biên nhận, chụp ảnh xe trước khi giao. Nếu phải để xe lại tiệm qua đêm, ghi tên tiệm, người nhận, giờ hẹn.
Buổi tối, để ý người già và trẻ đã đi cùng: có mệt, sốt, đau chỗ nào sau một buổi đứng chờ ngoài trời hay một lần ngã nhẹ không. Có dấu hiệu bất thường thì đi khám, dấu hiệu nặng thì gọi 115.
Ngày mai, nghĩ lại một chút: nếu xe hay hỏng, có nên dùng xe khác cho những chuyến chở người già đi khám, chở con đi học không. Cốp xe có nên có thêm áo mưa trẻ em, nước, một số điện thoại người nhà ghi trên giấy không. Đó là những thứ nhỏ, nhưng lần sau chúng giúp bạn lo cho người trước mà không phải chạy đi xin.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy hỏng khi đang chở con nhỏ thì việc đầu tiên là gì?
Tấp vào lề, cho con xuống phía vỉa hè, cầm tay con đưa vào một chỗ trú có mái che và có người lớn khác như cửa hàng hay quán nước. Lo chỗ cho con xong rồi mới quay ra xử lý xe.
Có nên để trẻ ngồi trên xe trong lúc dắt xe tới tiệm không?
Không nên. Xe có thể nghiêng hay đổ khi dắt qua chỗ gồ ghề, trẻ ngồi trên dễ ngã. Cho trẻ xuống đi bộ cầm tay ở phía trong, hoặc chờ người nhà tới đón trẻ trước rồi mới dắt xe.
Người già đi cùng bị chóng mặt khi đứng chờ thì làm gì?
Đưa vào bóng mát, cho ngồi, cho uống nước. Nếu chóng mặt nhiều, khó thở, đau ngực, vã mồ hôi, nói khó hay yếu một bên người thì gọi 115 ngay và làm theo hướng dẫn của tổng đài, không chờ xem có đỡ không.
Có thể gọi xe qua ứng dụng cho con về nhà trước không?
Không nên để trẻ nhỏ đi một mình với tài xế lạ. Nếu không ai tới đón được, bạn đi cùng con về trước, khoá xe máy để lại và quay lại sau, hoặc nhờ người lớn quen biết đi cùng.
Nhờ người lạ trông con để đi tìm tiệm có được không?
Không nên, dù người đó trông tốt bụng. Mang con theo hoặc chờ người nhà tới. Bạn có thể nhờ chủ cửa hàng chỉ đường, gọi điện cho tiệm, nhưng trẻ luôn ở cạnh bạn.
Nên để gì trên xe để đỡ vất vả khi chở trẻ hay người già?
Áo mưa cỡ trẻ em, một chai nước, khăn giấy, một tờ giấy ghi số điện thoại người nhà phòng khi điện thoại hết pin, và sạc dự phòng. Những thứ nhỏ này giúp lo cho người trước trong mười phút đầu.