Thấy khói hay ngửi mùi khét, mùi xăng nồng từ xe khi đang chạy: tấp vào lề ngay chỗ an toàn gần nhất, tắt khoá điện, rồi xuống xe và đi ra xa, đứng ngược hướng gió, giữ người khác tránh xa. Thấy lửa, khói đen dày hay khói không giảm sau khi tắt máy thì gọi 114 từ chỗ đứng an toàn. Không mở yên, không tháo ốp để xem, không quay lại lấy đồ.
Không phải làn khói nào cũng là cháy xe, và không phải mùi khét nào cũng nguy hiểm. Nhưng người đứng bên đường không có cách nào chắc chắn trong vài giây, nên thứ tự luôn là người ra xa trước, xem xét sau. Phần dưới có bảng đọc dấu hiệu, câu mẫu khi gọi 114, những việc không tự làm, riêng một mục cho xe điện, và việc tiếp theo khi khói đã tan.
Một phút đầu, theo thứ tự
Mỗi bước chỉ mất vài giây. Làm đúng thứ tự, kể cả khi bạn nghĩ "chắc không sao":
- Bật xi nhan, tấp vào lề. Không dừng giữa làn, nhưng cũng đừng cố chạy thêm cả cây số để tới tiệm. Chỗ an toàn gần nhất là đủ: lề rộng, xa cây xăng, xa nhà có mái thấp, xa đống rác hay bãi cỏ khô.
- Tắt khoá điện. Máy ngừng thì nhiệt và nhiên liệu không tiếp tục được đẩy tới chỗ đang nóng.
- Xuống xe, đi ra xa. Người ngồi sau xuống trước. Đi về phía ngược hướng gió, đứng cách xe một khoảng đủ để không ngửi thấy mùi rõ. Đồ trên xe để nguyên.
- Nhìn từ xa trong một hai phút. Khói có nhỏ dần không, có thấy lửa không, có tiếng lách tách không.
- Có lửa hoặc khói không giảm: gọi 114. Đồng thời bảo người xung quanh tránh xa, không để ai lại gần chụp ảnh.
- Khói tan, không còn mùi nồng: gọi người nhà và tiệm. Xe không chạy lại, chờ thợ xem hoặc gọi người chở xe.
Nếu bạn đang ở trong hầm, trên cầu hay giữa dòng xe kẹt cứng mà không tấp được, tắt máy, xuống xe, dắt hoặc để xe lại sát mép, đi ra khỏi chỗ đó theo hướng không có khói, rồi gọi 114.
Đọc dấu hiệu: mức nào, gọi ai
Bảng giúp bạn quyết định nhanh. Khi không chắc, cứ coi như mức cao hơn. Dòng cuối là ví dụ giả định.
| Dấu hiệu | Mức độ | Làm ngay | Gọi ai |
|---|---|---|---|
| Có lửa nhìn thấy, ở bất cứ đâu trên xe | Nguy hiểm | Đi ra xa, giữ người khác tránh xa | 114 ngay |
| Khói đen dày từ gầm, đầu xe hay dưới yên | Nguy hiểm | Tắt máy, ra xa, không mở yên | 114 nếu khói không giảm sau một hai phút |
| Mùi xăng rất nồng, thấy xăng nhỏ giọt xuống đất | Cần thận trọng cao | Tắt máy, ra xa, không hút thuốc, không cho ai bật lửa gần | Tiệm hoặc người chở xe; có lửa thì 114 |
| Mùi khét như nhựa cháy, khói mỏng rồi tắt | Cần dừng xe | Tắt máy, ra xa, chờ hết mùi, không chạy tiếp | Người nhà, tiệm sửa xe |
| Mùi khét giống má phanh sau khi đổ dốc dài, không khói | Thường nhẹ hơn | Dừng nghỉ ở chỗ bằng cho phanh nguội, nếu vẫn còn mùi thì cho thợ xem | Tiệm nếu còn mùi |
| Ví dụ: chở hàng, ngửi thấy khét, thấy khói mỏng dưới chân | Cần dừng xe | Tấp trước một tiệm đóng cửa, tắt máy, đứng ra xa | Đợi khói tan rồi gọi tiệm |
Hơi trắng mỏng ở ống xả khi trời lạnh buổi sáng, hay hơi nước bốc lên khi vừa chạy qua vũng nước, thường không đáng lo. Nhưng nếu đi kèm mùi khét hay mùi xăng, vẫn dừng lại như trên.
Gọi 114 thế nào cho người tới tìm được nhanh
Gọi khi đã đứng ở chỗ an toàn, không đứng sát xe. Nói ngắn, đủ ý:
- Vị trí, có mốc: "Alo 114 ạ. Xe máy đang bốc cháy ở đường ven sông, đoạn trước cổng trường trung học, chiều đi ra cầu."
- Chuyện gì đang xảy ra: "Lửa ở phía dưới yên, khói đen, xe đứng sát lề, cạnh một cửa hàng đã đóng cửa."
- Có ai bị thương, có ai ở gần không: "Không ai bị thương, người đi xe đã ra xa, đang có mấy người đứng gần, em đang bảo họ lùi lại."
- Đã làm gì: "Đã tắt máy. Không ai đổ nước hay dập gì."
- Giữ máy, trả lời câu hỏi, làm theo hướng dẫn của tổng đài. Nếu có người bị bỏng hay bị thương, nói luôn để tổng đài báo 115, hoặc tự gọi 115 sau đó.
Gọi 114 xong mới gọi người nhà. Nếu không chắc có cần gọi hay không, gọi vẫn hơn: tổng đài sẽ hỏi và cho bạn biết. Một cuộc gọi thừa không ai trách, một ngọn lửa lan sang xe bên cạnh hay mái hiên nhà dân thì khó sửa lại.
Khi xe cứu hoả tới, đứng ở chỗ họ dễ thấy, giơ tay báo mình là chủ xe, nói ngắn những gì đã thấy và đã làm. Sau đó lùi ra, để họ làm việc, không xin lại gần lấy đồ cho tới khi được phép.
Những việc không tự làm, và vì sao
Không mở yên, không tháo ốp để xem. Mở yên là cho thêm không khí vào chỗ đang nóng. Lửa nhỏ có thể bùng lên ngay trước mặt bạn.
Không dập lửa bằng tay, áo hay đổ nước. Lửa có xăng gặp nước có thể lan ra. Dập lửa là việc của lực lượng chữa cháy, việc của bạn là ra xa và gọi 114.
Không quay lại lấy túi, giấy tờ, điện thoại trong cốp. Đồ có thể làm lại, xin lại. Vài giây đứng sát xe đang khói không đáng.
Không đề lại để "thử xem còn chạy không". Đề lại có thể đẩy thêm xăng và điện tới chỗ vừa nóng. Khói đã tan cũng vậy: xe không chạy lại cho tới khi thợ xem.
Không để người khác đứng gần quay video. Nhắc nhẹ mà dứt khoát: "Anh chị lùi lại giúp, xe có xăng." Người đứng xem là người dễ bị thương nhất nếu lửa bùng.
Không đẩy xe đang khói vào sát nhà dân hay xe khác. Chỉ dắt xe khi khói đã tan hẳn và không còn mùi xăng nồng. Đang khói thì để nguyên chỗ đó.
Xe máy điện: thêm vài điều khác
Với xe điện, khói thường đến từ khu vực pin hoặc bộ sạc. Dấu hiệu cần dừng: mùi lạ như nhựa hay hoá chất, tiếng xì, tiếng lép bép, phần sàn để chân hoặc yên nóng bất thường, khói từ chỗ đặt pin. Làm như với xe xăng: tấp lề, tắt nguồn, xuống xe, ra xa. Có khói thì gọi 114 và nói rõ đây là xe điện.
Pin bị hỏng có thể bốc khói trở lại sau khi đã tưởng tắt. Đừng đẩy xe vào nhà, vào hành lang, vào bãi xe trong toà nhà. Đừng tháo pin ra cầm đi. Để xe ngoài trời, cách xa người và vật dễ cháy, chờ người có chuyên môn.
Nếu sự việc xảy ra khi đang sạc ở nhà hay ở bãi xe, chuyện đó không còn là xe hỏng dọc đường nữa: ra ngoài, gọi 114, báo ban quản lý toà nhà nếu ở chung cư.
Khi gọi người chở xe điện đã từng bốc khói, nói rõ điều đó ngay từ câu đầu: "Xe em là xe điện, lúc nãy có khói ở chỗ để pin, giờ đã hết khói, xe đang để ngoài trời ở bãi đất trống. Bên anh có chở loại xe này không, và cần em chuẩn bị gì?" Người chở cần biết để không đặt xe sát hàng hoá khác hay đỗ vào nơi kín.
Một tình huống đi trọn: chú Bảy đi giao hàng buổi sáng
Tám giờ sáng, chú Bảy chạy xe số chở hai bao hàng đi giao. Ngửi thấy mùi khét như nhựa cháy, rồi thấy một làn khói mỏng bay lên phía chân. Chú bật xi nhan, tấp vào trước một tiệm đóng cửa, tắt khoá, xuống xe, kéo người phụ đi cùng lùi ra mười mấy bước, về phía đầu gió.
Khói mỏng dần rồi tắt trong khoảng một phút, không thấy lửa, mùi còn nhẹ. Chú không gọi 114 nhưng không lại gần mở yên. Chú gọi tiệm quen: "Xe chú đang chạy thì có mùi khét với ít khói dưới chân, chú tắt máy rồi, giờ hết khói. Chú không chạy tiếp, con qua xem hay chú gọi xe chở tới tiệm?"
Trong lúc chờ, chú chụp ảnh xe, chỗ đứng, ghi lại giờ ngửi thấy mùi. Hàng thì chú nhờ con trai mang xe khác tới chở đi giao tiếp. Tiệm tới, xem, báo nguyên nhân và giá trước khi làm. Chú giữ tin nhắn báo giá.
Nếu lúc đó khói không tắt mà dày lên, việc của chú vẫn y như vậy, chỉ thêm một cuộc gọi 114 trước khi gọi tiệm.
Sau khi khói tan: ghi lại gì, việc ngày mai
Chụp ảnh xe từ nhiều phía, chỗ có vết cháy hay vết khói nếu có, mặt đất dưới xe nếu có vệt xăng. Ghi giờ phát hiện, đang chạy tốc độ nào, trước đó có gì khác thường như máy yếu, đèn chập chờn, mùi lạ từ mấy hôm trước. Nếu có lực lượng chức năng tới, ghi tên đơn vị và hỏi cần làm gì tiếp.
Xe không chạy lại cho tới khi thợ xem. Gọi người chở xe hoặc để tiệm tới. Hỏi giá trước khi sửa, giữ biên nhận. Nếu bạn có bảo hiểm cho xe, đọc hợp đồng xem có phần cháy nổ không, thời hạn báo và giấy tờ cần nộp, rồi báo theo đúng hợp đồng.
Ngày mai, nếu xe đã sửa xong, để ý mùi trong vài lần chạy đầu. Mùi khét quay lại là dấu hiệu dừng xe và quay lại tiệm, không chạy tiếp cho tới khi rõ nguyên nhân.
Một điều nên làm khi đã bình tĩnh: nhớ lại mấy ngày trước đó xe có báo hiệu gì không. Mùi lạ thoáng qua, đèn chập chờn, máy yếu khi lên dốc, một vết dầu dưới chỗ đỗ xe. Ghi lại cho thợ nghe. Lần sau gặp đúng dấu hiệu đó, bạn sẽ dừng lại sớm hơn, ở một chỗ mình chọn chứ không phải chỗ xe bắt mình dừng.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy chỉ có mùi khét mà không có khói thì có cần dừng không?
Có, nên dừng ở chỗ an toàn, tắt máy và chờ vài phút. Mùi có thể từ má phanh nóng sau đổ dốc hay từ dây điện, nhựa bị nóng. Mùi không hết sau khi nghỉ thì không chạy tiếp, gọi tiệm xem.
Khi nào phải gọi 114 vì xe máy bốc khói?
Khi thấy lửa, khói đen dày, khói không giảm sau khi tắt máy một hai phút, hoặc khói từ khu vực pin xe điện. Gọi từ chỗ đã đứng xa xe, nói vị trí có mốc và có ai bị thương không.
Có nên dùng nước dập lửa xe máy không?
Không nên tự dập. Lửa có xăng gặp nước có thể lan rộng. Việc của người đi đường là ra xa, giữ người khác tránh xa và gọi 114. Lực lượng chữa cháy có phương tiện phù hợp.
Đồ trong cốp xe quan trọng thì có lấy ra được không?
Khi xe đang khói hoặc có mùi xăng nồng thì không. Giấy tờ, điện thoại có thể làm lại hay xin lại, còn vài giây đứng sát xe đang nóng thì rủi ro hơn nhiều. Chỉ lấy khi khói đã tan hẳn.
Xe vừa bốc khói xong, khói tắt rồi có chạy tiếp tới tiệm được không?
Không nên. Nguyên nhân gây khói vẫn còn đó, chạy lại có thể làm nó nóng trở lại. Gọi thợ tới xem hoặc gọi người chở xe tới tiệm, xe chỉ được dắt khi không còn mùi xăng nồng.
Pin xe máy điện bốc khói có xử lý như xe xăng không?
Giống ở các bước đầu: tấp lề, tắt nguồn, ra xa, gọi 114 nếu có khói. Khác ở chỗ pin có thể bốc khói lại sau khi tưởng đã tắt, nên không đẩy xe vào nhà hay bãi xe trong toà nhà và không tháo pin.