Ba việc nên làm ngay hôm nay, theo thứ tự: viết lên một tờ giấy địa chỉ nhà kèm một mốc dễ tìm, chỗ đặt van nước tổng và aptomat tổng, rồi bốn số cần gọi theo thứ tự — 114 khi có cháy, khói, mùi gas nồng hay người bị kẹt, 115 khi có người bị thương, sau đó mới tới chủ nhà và thợ. Dán tờ đó ở mặt trong cửa ra vào. Chỉ chừng đó đã đủ để người đang hoảng biết việc đầu tiên phải làm.
Tờ giấy này không dành cho lúc mình bình tĩnh. Nó dành cho người giúp việc mới tới tuần thứ hai, cho bố mẹ lên chơi, cho đứa con mười bốn tuổi ở nhà một mình, và cho chính mình lúc đang đứng giữa sàn nước mà đầu trống rỗng. Phần dưới là mẫu một trang, cách viết địa chỉ để người nghe qua điện thoại tìm được, chỗ dán và những thứ tuyệt đối không ghi lên đó.
Vì sao cần một tờ giấy khi điện thoại đã lưu đủ số
Điện thoại lưu được mọi thứ, nhưng lúc có sự cố nó hay vắng mặt đúng lúc cần: hết pin vì cả buổi tối đã dùng làm đèn, để quên ở phòng khác, khoá bằng mật mã mà người giúp việc không biết, hoặc đang nằm trong túi của người vừa chạy ra ngoài. Tờ giấy thì luôn ở đó, ai cũng đọc được, không cần mở khoá.
Lý do thứ hai là đầu óc. Người đang hoảng thường quên những thứ quen thuộc nhất — số nhà, tên ngõ, tên phường — vì bình thường không ai phải đọc to chúng. Tổng đài 114 hay 115 hỏi câu đầu tiên là địa chỉ; người gọi ấp úng ba mươi giây là ba mươi giây xe chưa lăn bánh. Một dòng địa chỉ viết sẵn, đọc to là xong.
Lý do thứ ba là người khác trong nhà. Mình biết van tổng nằm sau máy giặt, nhưng bố mình lên chơi thì không. Tờ giấy là cách rẻ nhất để chuyển cái biết đó sang người khác mà không cần dặn từng người, từng lần.
Mẫu một trang: điền những dòng này, theo đúng thứ tự
Giữ đúng thứ tự dưới đây: thứ gì cần trong mười giây đầu thì nằm trên cùng. Cột cuối là ví dụ giả định để thấy độ dài vừa phải — thay bằng thông tin nhà bạn.
| Dòng | Ghi gì | Ví dụ điền sẵn (giả định) |
|---|---|---|
| 1. Địa chỉ đọc qua điện thoại | Số nhà, ngõ/hẻm, đường, phường, kèm một mốc dễ thấy | Nhà số 12, hẻm cạnh tiệm thuốc tây, đối diện cổng trường tiểu học, phường… |
| 2. Gọi ngay khi có nguy hiểm cho người | 114 cháy, khói, gas, người kẹt · 115 người bị thương, ngất · 113 có người đe doạ | Gọi trước, rồi mới gọi người nhà |
| 3. Van nước tổng | Nằm ở đâu, vặn chiều nào là khoá | Sau máy giặt, tay gạt màu đỏ, gạt ngang là khoá |
| 4. Aptomat tổng | Tủ điện ở đâu, cái nào là tổng | Tủ điện cạnh cầu thang tầng trệt, cái to nhất bên trái |
| 5. Van gas | Bình gas đặt ở đâu, khoá thế nào khi không có mùi gas | Dưới bếp, vặn núm trên đầu bình theo chiều kim đồng hồ |
| 6. Người cần báo | Chủ nhà hoặc ban quản lý, một người thân gần, người giữ chìa dự phòng | Chủ nhà: cô… · Em trai: … · Hàng xóm số 14: chị… |
| 7. Điện lực, cấp nước | Số chăm sóc khách hàng in trên hoá đơn tháng | Chép từ hoá đơn, kèm mã khách hàng |
Tổng cộng bảy dòng. Nếu tờ giấy dài quá một trang khổ thường thì đã ghi thừa — người hoảng không đọc nổi trang hai.
Viết địa chỉ sao cho người nghe qua điện thoại tìm được
Dòng địa chỉ là dòng quan trọng nhất và hay viết sai nhất. Người ta viết như trên hợp đồng, trong khi người cần nghe là tài xế xe cứu hoả chưa từng vào hẻm nhà mình. Mấy điều nên có:
- Một mốc mà người lạ nhìn thấy từ đầu đường: cổng trường, chợ, cây xăng, tiệm thuốc, ngã ba có cột đèn. Tránh mốc chỉ người trong xóm mới biết như "nhà bà Năm".
- Cách vào nếu đường khó: hẻm cụt, đi lối sau chợ, cổng phụ của khu nhà. Chung cư thì ghi toà, tầng, số căn và cổng nào gần thang máy.
- Đặc điểm nhà: cổng sắt màu xanh, nhà ba tầng sơn vàng. Người đứng đầu hẻm nhìn vào sẽ nhận ra ngay.
- Câu đọc mẫu, viết đúng như sẽ nói: "Alo, tổng đài 114 phải không ạ. Nhà số 12, hẻm cạnh tiệm thuốc tây, đối diện cổng trường tiểu học, phường…. Nhà cổng sắt xanh, ba tầng. Đang có khói ở tủ điện tầng trệt, mọi người đã ra ngoài hết."
Viết xong, thử đọc to một lần cho người trong nhà nghe, hỏi họ nếu là người lạ có tìm được không. Câu nào phải giải thích thêm thì sửa ngay câu đó.
Phần tóm tắt "làm ngay – gọi ai – đừng làm" ở cuối tờ
Nửa dưới của tờ giấy nên là một bảng nhỏ theo loại sự cố. Không cần đủ mọi trường hợp, chỉ những việc nhà bạn có thể gặp. Mẫu dưới đây đã điền sẵn, đọc thấy hợp thì chép nguyên.
| Khi thấy | Làm ngay | Gọi ai | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| Khói, lửa, mùi khét nồng | Mọi người ra ngoài | 114 từ ngoài nhà | Quay vào lấy đồ |
| Mùi gas nồng | Mở cửa nếu tiện tay, ra ngoài | 114, gọi khi đã ra ngoài | Bật, tắt công tắc, gọi điện trong phòng |
| Người bị điện giật | Ngắt aptomat tổng nếu với tới từ chỗ khô | 115, làm theo tổng đài | Chạm vào người bằng tay trần |
| Nước phun, tràn ra sàn | Ngắt aptomat khu ướt từ chỗ khô, khoá van tổng | Chủ nhà, thợ nước | Lội qua chỗ ngập có ổ điện |
| Nhảy aptomat lặp lại | Rút bớt thiết bị, để nguyên aptomat đã nhảy | Thợ điện | Gài cố hoặc chèn cho khỏi nhảy |
Bảng này không thay cho kỹ năng sơ cứu hay chữa cháy — những việc đó để tổng đài hướng dẫn qua điện thoại. Nó chỉ nhắc người đang hoảng việc nào trước, việc nào tuyệt đối không.
Dán ở đâu, mấy bản, và những gì không bao giờ ghi
Mặt trong cửa ra vào, ngang tầm mắt. Đây là chỗ ai cũng đi qua khi chạy ra ngoài, và cũng là chỗ đứng gọi điện an toàn nhất. Không dán mặt ngoài cửa: người lạ đi ngang sẽ đọc được nhà có ai, chìa ở đâu.
Một bản thứ hai cạnh tủ điện hoặc gần bếp. Khi đang đứng trước tủ điện mà không nhớ cái nào là tổng, một tờ nhỏ chỉ ghi phần aptomat là đủ. Nhà nhiều tầng có thể thêm một bản ở tầng có phòng ngủ.
Một ảnh chụp trong điện thoại của mỗi người lớn. Đặt tên ảnh dễ tìm, gửi vào nhóm tin nhắn gia đình. Khi đi vắng mà người nhà gọi hỏi van ở đâu, mình mở ảnh ra đọc cho họ.
Không ghi mật mã khoá, mã két, chỗ giấu chìa dự phòng. Tờ giấy dán trong nhà sẽ có lúc lọt vào mắt thợ, khách, người giao hàng. Ghi tên người giữ chìa thì được, ghi chìa nằm dưới chậu cây nào thì không.
Không ghi số tài khoản, ngày đi vắng, lịch đón con. Những thứ đó không giúp gì trong mười phút đầu, chỉ làm lộ thói quen của nhà mình.
Một buổi tối tờ giấy được dùng thật
Tình huống giả định: chị Thu đi công tác, ở nhà có mẹ chồng và người giúp việc theo giờ mới làm được hai tuần. Bảy giờ tối, ống mềm dưới bồn rửa bát bung ra, nước phun ướt cả sàn bếp. Người giúp việc hoảng, gọi chị Thu không được vì chị đang trên máy bay.
Mẹ chồng chị nhớ ra tờ giấy dán ở cửa. Hai người đọc dòng số 4: tủ điện cạnh cầu thang. Bếp nằm cuối nhà, tủ điện ở đầu nhà, sàn chỗ đó còn khô, nên bà đứng đó ngắt cái aptomat có ghi "bếp". Rồi dòng số 3: van tổng sau máy giặt, gạt ngang là khoá. Nước ngừng phun sau khoảng năm phút kể từ lúc bung.
Sau đó mới tới gọi người. Người giúp việc gọi em trai chị Thu ở dòng số 6, anh nói đúng câu cần: đừng mở lại van, lau nước, chụp vài tấm ảnh chỗ ống bung và vũng nước, sáng mai anh qua cùng thợ. Tủ bếp gỗ phồng một góc, nhưng không có ai trượt ngã trên sàn ướt, và nước không kịp tràn sang phòng khách.
Giữ tờ giấy còn đúng: sửa khi nào, ai đọc
Tờ giấy chỉ có ích khi còn đúng. Sửa ngay khi có một trong mấy việc: đổi chủ nhà hoặc ban quản lý đổi số, người giữ chìa dự phòng chuyển đi, thợ dời van hoặc thay tủ điện, nhà có thêm bình gas hay đổi chỗ bếp. Lấy bút gạch dòng cũ, viết dòng mới cạnh bên — không cần in lại cho đẹp.
Mỗi lần dùng tờ giấy thật, dù là sự cố nhỏ, hãy ghi thêm một dòng vào chỗ trống: lần này thiếu gì, đọc chỗ nào thấy khó hiểu. Sau vài lần, tờ giấy của nhà mình sẽ khớp với nhà mình hơn mọi mẫu nào.
Cuối cùng là cho mọi người trong nhà đọc to một lần, kể cả trẻ đủ lớn để đọc. Không cần học thuộc, chỉ cần mỗi người biết tờ giấy ở đâu và dòng địa chỉ đọc thế nào. Người mới tới ở — người giúp việc, người thuê phòng, ông bà lên chơi — thì đưa họ tới cửa, chỉ tờ giấy ngay ngày đầu.
Bốn lỗi hay gặp khi viết, và cách viết lại
Viết "van nước ở dưới bếp". Dưới bếp có ba cái van: van nước nóng, van nước lạnh, van cấp máy lọc. Viết lại: "van tổng là van tay gạt đỏ trên ống to nhất, sát tường sau máy giặt, gạt ngang là khoá". Đọc xong phải tìm được mà không cần hỏi ai.
Chỉ ghi "gọi chủ nhà" mà không ghi số. Lúc đó có thể chính điện thoại chủ nhà mới đổi, hay người đọc là người không có số. Ghi đủ tên gọi và số, kèm giờ chủ nhà thường nghe máy, và một người thay thế nếu chủ nhà không nghe.
Thứ tự gọi đặt thợ lên đầu. Nhiều tờ giấy chép từ danh bạ nên thợ quen nằm dòng một. Thợ luôn ở dưới 114 và 115: người bị kẹt, bị thương, có khói hay mùi gas nồng thì gọi số khẩn cấp trước, gọi thợ sau.
Chữ nhỏ, kín cả trang. Người đọc tờ này có thể là ông bà đã yếu mắt, đứng dưới ánh đèn pin. Cỡ chữ đủ đọc ở khoảng cách một sải tay, mỗi dòng một ý, chừa khoảng trắng giữa các dòng.
Câu hỏi thường gặp
Tờ thông tin khẩn cấp có nên ghi tên thuốc và bệnh của người trong nhà không?
Tờ dán cửa nên giữ cho việc nhà: địa chỉ, van, aptomat, số gọi. Thông tin bệnh và thuốc nên để ở một tờ riêng cất cạnh hộp thuốc hoặc trong ví người bệnh, vì tờ dán cửa ai đi qua cũng đọc được.
Nhà thuê có cần làm tờ này không, hay để chủ nhà làm?
Nên tự làm, vì người cần đọc là người đang ở. Hỏi chủ nhà vị trí van tổng, tủ điện, van gas và số liên hệ ngoài giờ, rồi ghi lại. Nếu chủ nhà đã dán sẵn một tờ, kiểm lại từng dòng bằng cách tự đi tìm.
Chung cư đã có bảng hướng dẫn ở hành lang thì còn cần tờ riêng không?
Bảng hành lang nói chuyện chung của toà nhà như lối ra và số ban quản lý. Tờ riêng nói chuyện trong căn hộ: van nước của căn nằm ở đâu, tủ điện căn hộ, số chủ nhà, người thân. Hai thứ bổ sung cho nhau.
Nên viết tay hay in ra?
Viết tay hay in đều được, miễn là chữ to, đậm, đọc được dưới ánh đèn yếu hoặc ánh đèn pin. Viết tay có cái lợi là sửa ngay được khi đổi số, không chờ in lại. Tránh giấy bóng dễ loá.
Có nên ghi số của thợ quen lên tờ giấy không?
Có thể ghi một thợ điện và một thợ nước quen, nhưng để ở dòng dưới cùng. Thứ tự trên tờ giấy phải nhắc rằng nguy hiểm cho người thì gọi 114 hoặc 115 trước, thợ là việc của sau khi mọi người đã an toàn.
Trẻ con có nên biết tờ giấy này không?
Trẻ đủ lớn để đọc nên biết tờ giấy ở đâu và tập đọc to dòng địa chỉ. Trẻ nhỏ hơn chỉ cần nhớ một câu: có chuyện thì ra ngoài, gọi người lớn. Việc ngắt điện, khoá van là việc của người lớn.