Trước khi mở thùng đồ đầu tiên, dành nửa giờ làm ba việc theo thứ tự: tìm và thử khoá van nước tổng, tìm tủ điện và biết cái nào là aptomat tổng, rồi xem bình gas hoặc van gas nằm ở đâu và khoá thế nào. Hỏi chủ nhà hoặc ban quản lý những gì không tự tìm thấy, ghi lại ngay trên một tờ giấy. Việc này không cần gọi ai khẩn cấp — nó là để nếu tối nay có chuyện, mình không phải gọi trong lúc mù mờ.
Ngày chuyển nhà là ngày dễ xảy ra sự cố: thợ vừa lắp máy giặt xong, ống cấp chưa siết chặt; nhiều thiết bị cắm cùng lúc vào một ổ; người lạ ra vào liên tục, cửa để mở. Mà cũng là ngày mình biết ít nhất về ngôi nhà. Bài này chỉ cách đi một vòng, hỏi đúng câu và ghi đủ để đêm đầu tiên không bị bất ngờ.
Vì sao làm ngay trong buổi đầu, không để tuần sau
Người mới chuyển tới thường nghĩ việc tìm van, tìm aptomat là chuyện lặt vặt, để lúc rảnh. Nhưng sự cố không chờ lúc rảnh. Ống mềm dưới bồn rửa của chủ cũ có thể đã lão hoá, vòi sen có thể rỉ từ lâu, và lần đầu mình mở hết các vòi để kiểm thì cũng là lần đầu những chỗ yếu chịu áp lực đầy đủ.
Thêm nữa, buổi đầu tiên mình còn có người để hỏi. Chủ nhà, người bàn giao, nhân viên ban quản lý thường có mặt hoặc dễ liên lạc trong ngày nhận nhà. Vài tuần sau, họ bận, đổi người, không nhớ. Một câu hỏi lúc nhận chìa khoá tiết kiệm được cả tiếng mò mẫm lúc nửa đêm.
Cuối cùng là chuyện chứng cứ. Đi một vòng ngay ngày đầu, chụp ảnh những chỗ đã rỉ, đã ố, đã hỏng sẵn, là có ghi lại tình trạng nhà lúc nhận. Sau này có sự cố, mình và chủ nhà khỏi phải đoán chỗ ố đó có từ bao giờ.
Đi một vòng: tìm cái gì, thường nằm đâu, không thấy thì hỏi ai
Bảng dưới đây là thứ tự đi đề nghị, kèm chỗ hay gặp ở nhà phố, căn hộ chung cư và phòng trọ. Vị trí trong bảng là chỗ hay gặp, không phải nhà nào cũng vậy — đi tới tận nơi để chắc.
| Thứ cần tìm | Thường nằm ở | Không thấy thì hỏi | Đừng làm |
|---|---|---|---|
| Van nước tổng | Nhà phố: gần đồng hồ nước trước nhà hoặc chỗ ống vào nhà. Căn hộ: hộp kỹ thuật cạnh cửa, dưới bồn rửa, khu giặt | Chủ nhà, ban quản lý | Dùng kìm vặn mạnh khi van kẹt |
| Tủ điện, aptomat tổng | Gần cửa ra vào, chân cầu thang, hành lang bếp | Chủ nhà, người bàn giao | Mở tấm che bên trong tủ |
| Van gas | Trên đầu bình gas dưới bếp; chung cư có gas đường ống thì có van riêng gần bếp | Ban quản lý (gas đường ống), chủ nhà | Tự tháo dây dẫn, đổi bình khi chưa quen |
| Van nhánh | Dưới bồn rửa, sau bồn cầu, ống cấp bình nóng lạnh | Tự tìm được | Vặn hết các van khi không biết van nào cấp gì |
| Lối ra thứ hai, chỗ đứng chờ an toàn | Cửa sau, lối thoát của toà nhà | Ban quản lý | Chặn lối bằng thùng đồ chuyển nhà |
Mỗi thứ tìm được thì chụp một ảnh rộng thấy cả chỗ đặt, và một ảnh gần thấy tay van hay cần gạt. Ảnh rộng cho người khác biết đi tới đâu, ảnh gần cho biết vặn cái gì.
Thử khoá van tổng một lần, cách an toàn
Biết van ở đâu chưa đủ, phải biết nó còn khoá được. Van để lâu không dùng hay bị kẹt cứng, và mình chỉ phát hiện ra đúng lúc nước đang phun. Thử như sau:
- Mở một vòi trong bếp cho nước chảy vừa.
- Khoá van tổng: van tay gạt thì gạt vuông góc với ống, van tay vặn thì vặn theo chiều kim đồng hồ tới khi thấy chặt.
- Quay lại vòi bếp: nước yếu dần rồi tắt hẳn trong một hai phút là van khoá tốt.
- Mở lại van tổng từ từ, không giật mạnh, để nước vào ống không bị dội.
- Nếu van không nhúc nhích bằng lực tay bình thường, dừng. Đừng lấy kìm hay ống tuýp nối dài để vặn — van cũ có thể gãy, lúc đó mới thật sự có chuyện. Nhắn chủ nhà kèm ảnh, đề nghị gọi thợ thay van.
Van gas thì không thử theo cách này. Chỉ cần biết van nằm đâu, vặn chiều nào là khoá, và nhìn qua dây dẫn có bị gập, nứt hay không. Có mùi gas lạ thì không đụng gì nữa: mở cửa nếu tiện, ra ngoài, gọi 114 từ bên ngoài.
Những câu hỏi chủ nhà, ban quản lý trong ngày nhận nhà
Lúc bàn giao, người ta thường chỉ chỉ công tơ, đưa chìa khoá và nói chuyện tiền. Chủ động hỏi thêm mấy câu này, ghi câu trả lời ngay trước mặt họ:
- "Anh chị chỉ giúp em van nước tổng với tủ điện được không, em muốn thử khoá một lần cho biết."
- "Khi có sự cố ngoài giờ, như nước tràn hay mất điện riêng căn này, em gọi ai trước, số nào?"
- "Nhà có chỗ nào từng bị rỉ, thấm hay hay nhảy aptomat không ạ?"
- "Gas ở đây là bình hay đường ống? Có quy định gì khi đổi bình không?"
- "Ngoài anh chị, ai còn giữ chìa căn này?" — câu này nhiều người ngại hỏi, nhưng nó quyết định có nên đổi ổ khoá hay không.
Chung cư thì hỏi thêm ban quản lý: số trực ban đêm, quy định khi căn hộ gây tràn nước xuống căn dưới, và tủ điện tầng có người trực không. Phòng trọ thì hỏi chủ trọ aptomat của phòng nằm trong hay ngoài, và khi chủ đi vắng thì ai trong dãy giữ chìa van chung.
Ổ cắm, dây kéo dài và thiết bị lớn trong ngày chuyển nhà
Mỗi thiết bị lớn một ổ cắm tường riêng. Tủ lạnh, máy giặt, nồi cơm, ấm siêu tốc, bàn là mà cắm chung một ổ kéo dài là chuyện rất hay gặp trong ngày đầu, khi đồ chưa xếp đúng chỗ. Ổ kéo dài nóng lên, có mùi nhựa thì rút bớt ngay, và không cuộn tròn dây khi đang dùng.
Máy giặt vừa lắp: đứng xem năm phút. Sau khi thợ lắp xong, mở van cấp, cho máy chạy một lượt ngắn và đứng nhìn chỗ nối ống cấp, ống xả. Rò là thấy ngay, lúc mình còn đứng đó, chứ không phải lúc nửa đêm.
Bình nóng lạnh của chủ cũ: hỏi trước khi bật. Hỏi chủ nhà bình còn dùng tốt không, aptomat riêng của bình nằm đâu. Thấy vỏ bình rỉ nước, dây điện cũ nứt hay có mùi khét thì không bật, báo chủ nhà gọi thợ. Không tự tháo, không tự sửa.
Ổ cắm lỏng, mặt ổ cháy sém: không dùng. Dán một mẩu băng dính lên ổ đó cho cả nhà biết đừng cắm, chụp ảnh, nhắn chủ nhà. Việc thay ổ để thợ điện làm.
Thùng đồ không chặn lối ra. Xếp thùng dọc tường, chừa lối đi thông từ phòng ngủ ra cửa chính. Đêm đầu tiên ai cũng còn lạ nhà; lối đi bị chặn là chỗ vấp ngã khi phải đi ra trong tối.
Phòng trọ, căn hộ chung cư, nhà phố: mỗi nơi hỏi một kiểu
Phòng trọ thường có ít thứ để tìm nhưng lại phụ thuộc nhiều vào người khác. Van nước có khi là van chung cho cả dãy, aptomat phòng có khi nằm ngoài hành lang, bình gas dùng chung ở bếp tập thể. Câu cần hỏi là "Chú ơi, khi phòng con có nước tràn hay mất điện mà chú không có ở đây, con gọi ai trong dãy và người đó ở phòng nào?". Ghi tên và số người đó ngay.
Căn hộ chung cư thì phần trong căn do mình lo, phần ngoài căn do ban quản lý. Van tổng của căn thường nằm trong hộp kỹ thuật ngoài hành lang hoặc ngay cạnh cửa; có toà để hộp đó khoá, phải gọi bảo vệ mở. Hỏi rõ điều này ngay ngày đầu, không thì lúc nước tràn mình đứng trước cái hộp khoá và mất thêm mười phút.
Nhà phố nguyên căn thì mình gần như tự lo hết, nhưng cũng là nơi van và tủ điện hay nằm ở chỗ khuất nhất: sau tủ bếp, dưới gầm cầu thang, trong nhà kho. Đi tới tận nơi, đừng chỉ nghe tả.
Đêm đầu tiên: một tình huống đi trọn
Tình huống giả định: Ngọc và chồng dọn vào căn hộ thuê lúc chiều. Hai người đã làm đúng vòng tìm van — van tổng nằm trong hộp kỹ thuật cạnh cửa, gạt ngang là khoá. Mười một giờ đêm, Ngọc nghe tiếng nước rỉ rả dưới bồn rửa: chỗ nối ống mềm rò thành tia nhỏ, nước đã loang ra một mảng sàn bếp.
Ngọc không cuống. Ổ cắm của máy lọc nước nằm sát chỗ ướt, nên chồng chị ra tủ điện cạnh cửa, đứng chỗ khô, gạt aptomat có ghi "bếp" mà hai người vừa dò chiều nay. Rồi mở hộp kỹ thuật, gạt van tổng. Nước ngừng sau chừng một phút. Hai người lau sàn, đặt chậu dưới chỗ nối, chụp ảnh ống rò và mảng sàn ướt.
Lúc đó mới nhắn chủ nhà, vì đã quá khuya để gọi: "Chị ơi, ống mềm dưới bồn rửa căn của chị bị rò lúc mười một giờ, em đã khoá van tổng và ngắt điện bếp, không có ai bị sao, nước chưa tràn ra ngoài. Em gửi ảnh. Sáng mai chị cho em biết em tự gọi thợ hay chị gọi giúp." Sáng hôm sau, ảnh chụp từ buổi nhận nhà — trong đó ống mềm đã ố vàng — giúp hai bên nói chuyện nhẹ nhàng hơn nhiều.
Ghi lại thế nào để người khác cũng dùng được
Cuối buổi đi vòng, chép những gì đã tìm thấy lên một tờ giấy dán mặt trong cửa ra vào: địa chỉ có mốc dễ tìm, van tổng ở đâu và gạt chiều nào, tủ điện và aptomat tổng, van gas, số chủ nhà hay ban quản lý, cùng các số 114, 115, 113. Gửi ảnh tờ giấy vào nhóm tin nhắn của những người sẽ ở cùng.
Đừng ghi chỗ cất chìa dự phòng hay mật mã khoá lên tờ giấy, vì tuần đầu nhà mới còn nhiều người lạ ra vào: thợ lắp mạng, người giao đồ, thợ lắp rèm.
Nếu đi vòng mà phát hiện điều gì không ổn — van kẹt, tủ điện có vết đen, ổ cắm lỏng, dây gas cũ nứt — nhắn chủ nhà trong ngày, kèm ảnh, và đề nghị sửa trước khi mình dùng chỗ đó. Tin nhắn có ngày giờ chính là bằng chứng mình đã báo, phòng khi sau này có chuyện ai chịu trách nhiệm sửa.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thuê có được tự khoá van nước tổng không?
Khoá van tổng khi có nước tràn là việc nên làm và chủ nhà nào cũng mong mình làm. Thử khoá một lần lúc nhận nhà cũng hợp lý, chỉ cần nói trước với chủ nhà. Thay van, sửa ống thì phải hỏi chủ nhà và để thợ làm.
Không tìm thấy van tổng ở đâu cả thì sao?
Hỏi chủ nhà hoặc ban quản lý ngay trong ngày. Nhà phố có thể tìm theo đồng hồ nước ngoài cổng, van thường nằm gần đó. Nếu thực sự không có van nào khoá được cả nhà, nhờ chủ nhà gọi thợ lắp, và trong lúc chờ thì biết rõ các van nhánh.
Chung cư có gas đường ống thì người thuê phải biết gì?
Biết van khoá gas trong căn nằm ở đâu, và số ban quản lý để báo khi ngửi thấy mùi. Có mùi gas nồng thì không bật tắt công tắc, không gọi điện trong căn, ra ngoài hành lang rồi gọi 114 và báo ban quản lý.
Có nên đổi ổ khoá khi vừa dọn vào nhà thuê không?
Nếu không biết rõ những ai còn giữ chìa, nên bàn với chủ nhà để đổi ruột khoá và gửi chủ một chìa. Việc này làm theo thoả thuận với chủ nhà và để thợ khoá làm, không tự tháo khoá của nhà thuê.
Ngày chuyển nhà nên tránh những sự cố nào?
Hay gặp nhất là ống cấp máy giặt chưa siết chặt, nhiều thiết bị cắm vào một ổ kéo dài, và thùng đồ chặn lối ra. Sau khi thợ lắp máy giặt, mở nước và đứng xem năm phút. Cắm thiết bị lớn vào ổ riêng.
Ảnh chụp ngày nhận nhà nên lưu ở đâu?
Lưu vào một thư mục riêng trong điện thoại và gửi thêm một bản cho chủ nhà qua tin nhắn để hai bên cùng có. Ngày giờ của tin nhắn là bằng chứng tình trạng nhà lúc bàn giao, hữu ích khi có sự cố hay khi trả nhà.