Ba việc cho cuối tuần này: gom mười món nhỏ dưới đây vào một hộp nhựa có nắp, đặt hộp ở một chỗ cố định gần cửa ra vào ngang tầm tay, rồi nói cho cả nhà biết hộp ở đâu. Món đầu tiên phải là đèn pin còn pin, vì mọi việc khác — ngắt aptomat, khoá van, lau nước — đều cần nhìn thấy. Bộ đồ này không thay cho việc gọi 114, 115 khi có khói, mùi gas hay người bị thương; nó chỉ giúp những việc mình được phép tự làm diễn ra nhanh và an toàn hơn.
Lúc mất điện hay nước tràn ban đêm, phần lớn thời gian không mất vào việc xử lý, mà vào việc đi tìm: đèn pin để đâu, khăn cũ ở đâu, cái xô bị ai mang ra sân. Một hộp đồ để sẵn ở một chỗ là cách cắt bớt những phút đó. Bài này nói món nào, vì sao, đặt chỗ nào, và vài thứ đừng cho vào hộp.
Mười món và lúc dùng
Danh sách dưới đây đủ cho một căn hộ hay nhà phố bình thường. Không cần mua mới hết — đa số đã có sẵn trong nhà, chỉ là đang nằm rải rác.
| Món | Dùng khi | Đặt ở đâu | Đừng dùng để |
|---|---|---|---|
| Đèn pin hoặc đèn đội đầu, kèm pin thay | Mất điện, xem tủ điện, tìm van | Trên cùng trong hộp | Soi vào chỗ có mùi gas rồi bật tắt liên tục |
| Sạc dự phòng đã sạc đầy | Điện thoại sắp hết pin khi chờ người tới | Trong hộp, sạc lại mỗi khi dùng | Sạc qua đêm cạnh giường dưới gối |
| Ba bốn khăn cũ, giẻ lau dày | Chặn nước tràn ở ngưỡng cửa, lau sàn | Gấp gọn trong hộp | |
| Một xô, một chậu nhỏ | Hứng nước rỉ dưới bồn rửa, trần thấm | Cạnh hộp, không cho mượn đi | |
| Găng tay cao su | Lau nước bẩn, nhặt mảnh vỡ | Trong hộp | Coi là đồ cách điện để chạm vào dây |
| Băng dính to | Dán đánh dấu ổ cắm hỏng, dán túi che đồ | Trong hộp | Quấn nối dây điện |
| Túi nilon to, tấm bạt nhỏ | Che máy tính, giấy tờ khi trần dột, nước nhỏ giọt | Gấp trong hộp | |
| Chìa vặn van (nếu van nhà cần) | Khoá van tổng loại có đầu vuông | Treo cạnh van | Vặn van kẹt bằng lực mạnh |
| Bút, sổ nhỏ | Ghi giờ, ghi việc đã làm, số người tới | Trong hộp | |
| Bản chép tờ thông tin khẩn cấp | Khi điện thoại hết pin | Dán mặt trong nắp hộp | Ghi mật mã, chỗ giấu chìa |
Mười món, không có món nào là dụng cụ sửa điện, sửa ống hay đồ đo điện. Đó là cố ý. Hộp này để mình làm những việc an toàn trong mười phút đầu, không phải để tự sửa.
Đặt hộp ở đâu cho đúng
Gần cửa ra vào hoặc gần tủ điện, ngang tầm tay. Lúc có chuyện, người ta chạy về phía cửa; hộp nằm trên đường chạy là hộp được dùng. Không để trên nóc tủ cao phải đứng ghế mới với tới.
Không để trong phòng tắm, nhà kho dưới tầng hầm, gầm cầu thang ẩm. Đó là những chỗ hay bị nước vào đầu tiên, và cũng là chỗ tối nhất.
Nhà nhiều tầng: thêm một đèn pin ở tầng có phòng ngủ. Mất điện lúc nửa đêm, người ở tầng trên không phải mò cầu thang xuống tầng trệt trong tối chỉ để lấy đèn.
Chung cư, phòng trọ: một hộp nhỏ cạnh cửa là đủ. Thu gọn còn đèn pin, sạc dự phòng, hai khăn, găng tay và bản chép số khẩn cấp. Xô có thể dùng chung với đồ giặt, miễn là biết nó ở đâu.
Nói vị trí hộp cho cả nhà, kể cả người giúp việc. Một hộp chỉ mình biết chỗ thì hôm mình đi vắng coi như không có. Ghi luôn một dòng lên tờ thông tin khẩn cấp: "Hộp đồ sự cố: kệ dưới cạnh cửa".
Thêm gì theo kiểu nhà của bạn
Mười món ở trên là phần chung. Mỗi nhà có thêm một vài thứ riêng tuỳ người ở và kiểu nhà. Vài ví dụ:
- Nhà có người già: thêm một đèn nhỏ đặt sẵn ở đầu giường của ông bà và một cây đèn ở lối đi tới nhà vệ sinh, để lúc mất điện ban đêm không phải dò tường. Ghi số con cháu và hàng xóm bằng chữ thật to, dán cạnh điện thoại bàn nếu có.
- Nhà có người dùng máy y tế cần điện tại nhà: hỏi bác sĩ điều trị nên làm gì khi mất điện, ghi lại câu trả lời trong hộp. Mất điện kéo dài mà máy không chạy được thì gọi 115 sớm, không chờ.
- Nhà có trẻ nhỏ: thêm một đèn pin nhỏ của riêng trẻ, cho trẻ biết chỗ để. Trẻ có đèn trong tay thì ít hoảng hơn khi mất điện, và người lớn rảnh tay làm việc khác.
- Nhà dùng bình gas: ghi lên nắp hộp chiều khoá van bình, và một dòng nhắc "mùi gas nồng: không bật đèn, ra ngoài, gọi 114".
- Nhà hay bị nước mưa tạt vào cửa: thêm vài túi nilon to và khăn dày, chặn ngưỡng cửa khi mưa lớn. Ngập sâu, ngập diện rộng thì theo tin của chính quyền địa phương, không còn là việc của hộp đồ.
Không thêm quá năm món riêng. Mỗi món thêm vào là một món làm hộp khó lục hơn.
Đèn và điện thoại: hai thứ hết sớm nhất
Trong mọi sự cố ban đêm, thứ hết trước tiên là ánh sáng và pin điện thoại. Nhiều người dùng đèn pin của điện thoại cho mọi việc: soi tủ điện, soi gầm bồn rửa, soi đường ra cửa. Sau hai mươi phút, đèn vẫn sáng nhưng điện thoại chỉ còn ít phần trăm — đúng lúc cần gọi chủ nhà, gọi thợ, hay gọi 114.
Vì vậy nguyên tắc là: đèn pin để soi, điện thoại để gọi. Chọn đèn pin dùng pin rời loại phổ biến, kèm một vỉ pin thay chưa bóc. Đèn đội đầu còn tốt hơn vì để rảnh cả hai tay khi gạt aptomat hay khoá van.
Sạc dự phòng chỉ có ích khi đã sạc đầy. Nhiều nhà có sạc dự phòng nằm trong ngăn kéo, cạn sạch từ lâu. Mỗi lần dùng xong, cắm sạc lại ngay; thỉnh thoảng cầm lên bấm xem đèn báo còn mấy vạch. Có nến trong nhà thì cất riêng, đừng dùng nến khi có mùi gas hay khi phải đi lại nhiều trong tối.
Một buổi tối hộp đồ được mở ra
Tình huống giả định: nhà anh Phúc ở tầng trệt nhà phố hai tầng. Chín giờ tối mất điện cả khu, mười phút sau anh nghe tiếng nước nhỏ giọt: máy giặt dừng giữa chừng, ống xả bị tuột, nước trong lồng giặt chảy tràn ra khu giặt cạnh bếp.
Anh Phúc lấy đèn đội đầu trong hộp cạnh cửa, đội lên, rảnh cả hai tay. Vì cả khu mất điện nên điện trong nhà đang không có, nhưng anh vẫn ra tủ điện gạt xuống nhánh khu giặt — để lúc điện có lại, nước không gặp ổ cắm đang có điện. Rồi anh khoá van cấp máy giặt, chặn hai cái khăn dày ở ngưỡng cửa bếp, đặt chậu dưới ống xả, đeo găng tay lau sàn.
Điện thoại vẫn còn gần đầy pin vì không phải dùng làm đèn. Anh nhắn vào nhóm gia đình là đã xử lý xong, ghi vào sổ trong hộp: "Mất điện chín giờ. Ống xả máy giặt tuột, nước tràn khu giặt. Đã ngắt nhánh khu giặt, khoá van máy giặt." Sáng hôm sau, khi điện đã có lại và sàn đã khô, anh mới bật lại nhánh đó. Thấy ổ cắm máy giặt còn ẩm hay có gì lạ thì anh để tắt và gọi thợ điện.
Những thứ không nên cho vào hộp
Hộp sự cố dễ thành chỗ chứa đủ thứ, rồi đến lúc cần thì không lục ra được. Mấy thứ dưới đây nên để ngoài, có lý do cụ thể:
- Dụng cụ sửa điện như kìm điện, băng keo điện, đồ thử điện: chúng mời người đang hoảng tự sửa, trong khi việc của mình chỉ là ngắt nguồn và gọi thợ.
- Hoá chất thông cống: khi cống trào ngược hay bồn cầu tắc lúc có sự cố, đổ hoá chất vào nước đang dâng có thể bắn lên người, trộn lẫn các loại còn sinh khí độc.
- Hộp sơ cứu: rất nên có, nhưng để riêng, ở chỗ cả nhà biết, kiểm hạn theo lịch riêng. Hộp sự cố là đồ cho nhà, hộp sơ cứu là đồ cho người.
- Giấy tờ quan trọng, tiền mặt nhiều: hộp để gần cửa, thợ và khách đều có thể thấy.
- Đồ dự trữ cho bão lũ dài ngày như nước uống, đồ ăn khô cho nhiều ngày: đó là chuẩn bị cho tình huống khác, cần chỗ cất khác.
Giữ hộp gọn tới mức mở nắp ra là thấy hết. Một hộp mười món dùng được nhanh hơn một thùng ba mươi món.
Hiểu lầm hay gặp, và cách hiểu đúng
"Có găng tay cao su là chạm vào dây điện được." Găng tay rửa bát không phải đồ cách điện. Nó chỉ để lau nước bẩn và nhặt đồ. Người bị điện giật thì ngắt nguồn trước, gọi 115; dây điện đứt thì tránh xa, báo điện lực.
"Có xô với khăn là tự xử lý được mọi vụ nước tràn." Xô và khăn chỉ là việc làm sau khi đã ngắt điện khu ướt và khoá van. Nước tràn nhiều, nước loang tới ổ cắm, nước nhỏ từ trần xuống gần đèn thì việc đầu tiên vẫn là ngắt điện từ chỗ khô.
"Có đèn pin rồi, nến thừa." Nến vẫn có lúc dùng, nhưng không bao giờ là lựa chọn đầu tiên. Đèn pin không cháy, không đổ, không bén rèm. Mất điện kéo dài nhiều giờ thì nến để trên đĩa, cách xa đồ dễ cháy, có người trông.
"Chuẩn bị xong một lần là xong." Pin cạn, sạc dự phòng hết, khăn bị lấy đi lau xe. Mỗi khi dùng hộp, bổ sung lại ngay hôm sau. Thế là đủ, không cần lịch kiểm riêng.
Câu hỏi thường gặp
Đèn pin sạc hay đèn pin thay pin tốt hơn cho hộp sự cố?
Đèn dùng pin rời thay được hợp với hộp để lâu ngày hơn, vì đèn sạc để lâu thường tự cạn. Nếu dùng đèn sạc, đặt nó ở chỗ cắm sạc thường xuyên và vẫn để thêm một đèn pin rời trong hộp.
Phòng trọ chật thì nên giữ những món nào?
Tối thiểu đèn pin, sạc dự phòng đã sạc, hai chiếc khăn, găng tay và một mẩu giấy ghi số chủ trọ cùng các số 114, 115, 113. Năm món này vừa một túi nhỏ treo sau cửa phòng.
Có nên để bình chữa cháy trong hộp sự cố không?
Bình chữa cháy là chuyện riêng, đặt theo hướng dẫn của người bán và cơ quan phòng cháy, không nhét vào hộp. Khi có cháy, ưu tiên của người thường là ra ngoài và gọi 114.
Chìa vặn van có cần không, nhà nào cũng phải có à?
Chỉ cần với nhà có van tổng loại đầu vuông không có tay vặn, hay van nằm sâu trong hộp. Nếu van nhà bạn có tay gạt hoặc tay vặn, không cần. Chìa vặn nên treo cạnh van, không cất trong hộp ở xa.
Trẻ con có nên biết hộp đồ sự cố không?
Nên biết hộp ở đâu và lấy đèn pin đưa cho người lớn. Trẻ không nên tự đi ngắt điện hay khoá van khi có sự cố. Câu cần dạy trẻ vẫn là ra chỗ an toàn và gọi người lớn.
Đi du lịch, ở khách sạn có cần mang theo bộ đồ này không?
Không cần cả bộ. Một đèn pin nhỏ và sạc dự phòng trong vali là đủ. Khi có sự cố ở nơi lưu trú, gọi lễ tân hay chủ nhà trước, có khói hay mùi gas thì ra ngoài và gọi 114.